Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Komety to małe, lodowo-skalne ciała, które w pobliżu Słońca uwalniają gaz i pył, tworząc warkocze długie nawet na dziesiątki milionów kilometrów. Przez wieki budziły strach, dziś lądują na nich sondy. Quiz sprawdza wiedzę o budowie i orbitach komet, o komecie Halleya, o astronomach, którzy rozszyfrowali ich ruch, oraz o misjach kosmicznych i zasadach nadawania kometom nazw.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Ile lat wynosi średnio okres obiegu komety Halleya wokół Słońca?
76
Przyciąganie planet sprawia, że czas jednego okrążenia nie jest stały: najdłuższy zaobserwowany obieg trwał ponad 79 lat.
Q 02Do atmosfery której planety wdzierały się kolejne fragmenty komety Shoemaker-Levy 9?
Jowisz
Kometę odkryto w 1993 roku, już po jej rozpadzie na kilka części. Zderzenie komety z planetą obserwowano wtedy po raz pierwszy.
Q 03Jak nazywa się rozrzedzona atmosfera komety, formowana przez strumienie pyłu i gazu?
koma
Ta otoczka wystawiona jest na ciśnienie promieniowania i wiatr słoneczny, a jej średnica wynosi od 50 tysięcy do 250 tysięcy km.
Q 04Która substancja stanowi około 75–80% składu chemicznego komet?
woda
Resztę tworzą między innymi czad i dwutlenek węgla, a jądro pokrywa czarna skorupa gruba zwykle na kilka centymetrów.
Q 05Jakie zjawisko powstaje, gdy okruchy pozostawione przez kometę wlatują w ziemską atmosferę?
deszcz meteorów
Dochodzi do tego, gdy orbita komety przecina ziemską albo przechodzi bardzo blisko niej.
Q 06Co oznacza greckie słowo komētēs, od którego wywodzi się nazwa komet?
długowłosa
Do polszczyzny wyraz trafił przez łacińskie cometes, a jeszcze w XIX wieku był w języku polskim rodzaju męskiego.
Q 07Jak nazywał się lądownik, który sonda Rosetta umieściła w 2014 roku na komecie 67P?
Philae
Sonda weszła na orbitę komety Czuriumow-Gierasimienko w sierpniu 2014 roku, a lądowanie nastąpiło 12 listopada.
Q 08Krócej niż ile lat trwa obieg komety zaliczanej do krótkookresowych?
200
Takie komety są, podobnie jak długookresowe, trwale związane grawitacyjnie z gwiazdą. Nieokresowe pojawiają się w centrum układu tylko raz.
Q 09Który średniowieczny zabytek przedstawia kometę Halleya i podbój Normanów z 1066 roku?
Tkanina z Bayeux
Kometa pojawiła się na niebie przypadkiem w tym samym roku, w którym doszło do najazdu na Wyspy Brytyjskie.
Q 10Która sonda minęła w 1986 roku jądro komety Halleya z prędkością ponad 60 km/s?
Giotto
Wystrzeliła ją Europejska Agencja Kosmiczna. Obraz jądra i strumieni gazu przekazały wtedy na Ziemię także dwie radzieckie sondy Wega.
Q 11Który grecki filozof uważał komety za płonące opary w górnych warstwach atmosfery?
Arystoteles
Podobnie tłumaczył meteory, zorzę polarną, a nawet Drogę Mleczną. Jego poglądy uznawano za wiarygodne aż do XVI wieku.
Q 12W którym roku kometa 1P/Halley kolejny raz zawita na ziemskim niebie?
2061
Przewiduje się, że w maksimum blasku może wtedy osiągnąć wielkość −0,3 magnitudo.
Q 13Który duński astronom stwierdził, że kometa z 1577 roku nie wykazuje mierzalnej paralaksy?
Tycho Brahe
Z jego obliczeń wynikało, że obiekt znajdował się co najmniej cztery razy dalej od Ziemi niż Księżyc, a więc w przestrzeni pozaziemskiej.
Q 21Ile nowych komet zaobserwowała sonda SOHO do sierpnia 2005 roku?
1000
Przy takiej liczbie odkryć nadawanie każdej komecie unikalnej nazwy stało się mało praktyczne, więc wprowadzono system jednolitych oznaczeń.
Q 22Jak nazywała się kometa, która w 1846 roku rozpadła się w peryhelium na dwa fragmenty?
Biela
Oba fragmenty widziano ostatni raz w 1852 roku, a w latach 1872 i 1885 w porze jej przelotu pojawiły się na niebie roje meteorów.
Q 23W którym roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna przyjęła nowy sposób oznaczania komet?
1994
Oznaczenie składa się odtąd z roku odkrycia, litery wskazującej połówkę miesiąca i kolejnego numeru. Podobny system przyjęto wcześniej dla planetoid.
Q 14Orbitę którego roju meteorów obliczył w latach 1864–1866 Giovanni Schiaparelli?
Perseidy
Parametry tej orbity odpowiadały komecie Swift-Tuttle, co w znaczący sposób zmieniło obraz komet i ich związku z meteorami.
Q 15W którym roku Ziemia znalazła się w warkoczu komety Halleya?
1910
Warkocz rozciągał się wtedy na porannym niebie na 120°, od gwiazdozbioru Byka do Orła.
Q 16Czyje nazwisko nosi kometa 2P, uznana za okresową jako druga w historii?
Encke
Niemiecki matematyk i fizyk wykazał w latach 1819–1821, że komety z lat 1786, 1795, 1805 i 1818 były tak naprawdę tym samym obiektem.
Q 17Który filozof postawił w 1755 roku tezę, że komety są zbudowane z substancji lotnych?
Immanuel Kant
Gwałtowne parowanie tej materii podczas przejścia przez peryhelium miało być źródłem astronomicznego widowiska.
Q 18Kto zaproponował w 1950 roku model komety jako góry lodu zanieczyszczonego pyłem?
Fred Whipple
Wcześniejszy obraz kosmicznego gruzu połączonego lodem był sprzeczny z obserwacjami ogromnych ilości gazów wytwarzanych w pobliżu Słońca.
Q 19Który autor „Naturales quaestiones” zauważył, że ruchu komet nie zakłóca wiatr?
Seneka Młodszy
Dowodził też, że nie ma logicznego powodu, by ciało podobne do planet nie mogło pojawić się poza pasem Zodiaku.
Q 20Jakie promieniowanie emitowane przez komety zaobserwowano w 1996 roku?
rentgenowskie
Jego źródłem mogą być zderzenia rozpędzonych jonów wiatru słonecznego z atomami zawartymi w atmosferze komety.
Q 24Dla ilu komet Edmond Halley zastosował w 1705 roku metodę obliczeń Newtona?
24
Były to obiekty obserwowane w latach od 1337 do 1698. Parametry orbitalne trzech z nich okazały się podobne.
Q 25Na ile procent zmierzono albedo jądra komety Halleya?
4%
Jądra komet są bardzo ciemne: lotne substancje uciekają, a zostają zwykle czarne związki organiczne złożone z długich łańcuchów węglowych.
Q 26Ile lat wyniósł najkrótszy ze zmierzonych okresów obiegu komety Halleya?
74,5
Tak szybko kometa wróciła po przelocie z listopada 1835 roku. Najdłuższy zaobserwowany obieg trwał z kolei 79 lat i prawie miesiąc.
Q 27Który niemiecki matematyk uznał w 1836 roku, że strugi gazu mogą zaburzać ruch komety?
Friedrich Wilhelm Bessel
Do tego wniosku doprowadziły go obserwacje przejścia komety Halleya przez peryhelium rok wcześniej. Siła ciągu miała powstawać na zasadzie odrzutu.
Q 28Ile komet okresowych sklasyfikowali astronomowie do kwietnia 2006 roku?
175
Przed końcem XIX stulecia znano ich zaledwie siedemnaście, a kilka sklasyfikowanych uległo z czasem zniszczeniu lub zaginęło.
Q 29Która matematyczka powtórzyła obliczenia Halleya wraz z Clairautem i Lalande’em?
Nicole-Reine Lepaute
Troje francuskich uczonych wykonało rachunki z większą dokładnością i podało datę przejścia komety przez peryhelium z dokładnością do miesiąca.
Q 30Jakie oznaczenie nosi kometa Hale’a-Boppa?
C/1995 O1
Przedrostek C/ oznacza kometę nieokresową, a P/ okresową. Kometa Halleya, pierwsza uznana za okresową, ma oznaczenie 1P/1682 Q1.