Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Koziorożec to dziesiąty i zarazem najmniejszy gwiazdozbiór zodiaku, znany już Sumerom. Jego blade gwiazdy Grecy łączyli z mitem o bożku Panie, który uciekał przed potworem Tyfonem. W quizie sprawdzisz wiedzę o gwiazdach Koziorożca, gromadzie M30 i roju meteorów, a także o zwrotniku Koziorożca: skąd wzięła się jego nazwa, którędy biegnie i dlaczego wciąż się przesuwa.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01W połowie kozłem, a w połowie czym został bożek Pan po nieudanej przemianie?
Rybą
W takiej właśnie dwoistej postaci starożytni Grecy wyobrażali sobie cały gwiazdozbiór.
Q 02Na której półkuli nieba leży gwiazdozbiór Koziorożca?
Południowej
Mimo to da się go zobaczyć także z Polski, najlepiej latem.
Q 03Jak nazywa się rój meteorów związany z gwiazdozbiorem Koziorożca?
Kaprikornidy
W połowie lipca rój daje około ośmiu meteorów na godzinę.
Q 04Jakim przymiotnikiem określa się też zwrotnik Koziorożca?
Południowy
To równoleżnik wyznaczany przez najdalej na południe wysunięte punkty, nad którymi Słońce może znaleźć się w zenicie.
Q 05W którym miesiącu Słońce góruje w zenicie nad zwrotnikiem Koziorożca?
Grudzień
Zdarza się to tylko raz w roku astronomicznym, w dniu przesilenia zimowego, 21–22 dnia tego miesiąca.
Q 06Jak nagrodzono bożka Pana za pomoc w walce z Tyfonem?
Umieszczono go wśród gwiazd
Bożek pomógł poskładać rozszarpanego władcę Olimpu, który dzięki temu wrócił do walki.
Q 07Co zrobił bożek Pan, by uciec przed Tyfonem?
Wskoczył do wody
Jego przemiana udała się tylko w połowie, stąd dwoista postać Koziorożca.
Q 08Pod jakim wulkanem został żywcem pogrzebany mityczny Tyfon?
Etna
Kłęby dymu wydobywające się z krateru na Sycylii miały świadczyć, że potwór wciąż daje o sobie znać.
Q 09Którym z kolei gwiazdozbiorem zodiakalnym jest Koziorożec?
Dziesiątym
To zarazem najmniejsza z konstelacji zodiaku, znana już w starożytności.
Q 10Który gwiazdozbiór gości dziś Słońce w dniu przesilenia zimowego?
Strzelec
Tysiące lat temu najdalej na południe wysunięte położenie Słońca wypadało jeszcze w Koziorożcu.
Q 11Jaka jest przybliżona szerokość geograficzna zwrotnika Koziorożca?
23°26′22″S
W zapisie dziesiętnym to 23,4394° szerokości południowej.
Q 12Jakie zjawisko przesunęło punkt przesilenia zimowego z Koziorożca do sąsiedniej konstelacji?
Precesja
Samo przesilenie zimowe nadal wiąże się z nazwą zwrotnika, nad którym Słońce staje wtedy w zenicie.
Q 13Do jakiego kraju greccy bogowie uciekali przed potworem Tyfonem?
Egipt
Uciekał z nimi rogaty bożek Pan, którego postać Grecy widzieli potem w gwiazdozbiorze Koziorożca.
Q 14Którego boga rozszarpał potwór Tyfon?
Q 21Przez terytorium lądowe ilu państw przebiega zwrotnik Koziorożca?
10
Zwrotnik przecina też trzy kontynenty: Afrykę, Australię i Amerykę Południową, oraz trzy oceany.
Q 22Około ilu lat temu nadano nazwę zwrotnikowi Koziorożca?
2000
W chwili przesilenia zimowego Słońce znajdowało się wtedy właśnie na tle tego gwiazdozbioru.
Q 23Około ilu gwiazd Koziorożca widać nieuzbrojonym okiem?
50
Gwiazdy te są blade, a mimo to konstelację znano już w starożytności.
Q 24W jakim kierunku od zenitu góruje zwykle Słońce na zwrotniku Koziorożca?
Zeusa
Członki rozszarpanego boga zebrano i połączono w całość, dzięki czemu mógł wrócić do walki i pokonać potwora piorunami.
Q 15Które z tych państw leży w całości na południe od zwrotnika Koziorożca?
Urugwaj
Takie państwa są tylko cztery; pozostałe to Lesotho, Eswatini i Nowa Zelandia.
Q 16Jak zareagowała matka bożka Pana na widok nowo narodzonego syna?
Uciekła
Bożek urodził się z nogami i rogami kozła, a jego widok płoszył także wszystkich ludzi.
Q 17Jaki stosunek do ludzi miał w mitach rogaty bożek Pan?
Życzliwy
Lubił ich, choć sami na widok jego koźlich nóg i rogów zwykle brali nogi za pas.
Q 18Co po polsku znaczy nazwa Algedi, którą nosi składnik Alfy Capricorni?
Kozioł
Alfa Capricorni to dwie gwiazdy, nadolbrzym i olbrzym, które w rzeczywistości nie są ze sobą fizycznie związane.
Q 19Która gwiazda jest najjaśniejsza w gwiazdozbiorze Koziorożca?
Deneb Algedi
To układ wielokrotny, którego składnik A jest zmienną typu Algol o okresie zmienności 1,02 dnia.
Q 20Czym bożek Pan próbował przestraszyć potwora Tyfona?
Krzykiem
Hałasował tak długo, aż udało się pozbierać wszystkie członki rozszarpanego władcy bogów.
Północnym
Wyjątkiem jest dzień przesilenia zimowego, kiedy Słońce staje tam dokładnie w zenicie.
Q 25Od którego dnia Słońce wędruje na tle gwiazdozbioru Koziorożca?
19 stycznia
Wędrówka Słońca przez tę konstelację kończy się 16 lutego.
Q 26Które miejsce pod względem wielkości zajmuje Koziorożec wśród gwiazdozbiorów?
40
Jego łacińska nazwa to Capricornus, a trzyliterowy skrót używany przez astronomów brzmi Cap.
Q 27Co oznacza arabska nazwa gwiazdy Dabih w Koziorożcu?
Rzeźnik
Nazwa nawiązuje do arabskiej tradycji składania kozła w ofierze, gdy Słońce wchodzi w obszar Koziorożca.
Q 28Które starożytne ludy nazywały gwiazdy Koziorożca Suhur-mash-ha?
Sumerowie i Chaldejczycy
Już wtedy były to gwiazdy blade, a mimo to konstelacja należy do najdłużej znanych.
Q 29W którym roku Charles Messier odkrył gromadę kulistą M30?
1764
To owalnie ukształtowana gromada o jasnym centrum, leżąca w gwiazdozbiorze Koziorożca.
Q 30Jakie zjawisko wywołuje krótkookresowe wahania szerokości zwrotnika Koziorożca?
Nutacja
Szerokość zwrotnika jest równa kątowi nachylenia ekliptyki do równika niebieskiego, a ten nie jest stały.