Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Mars, czwarta planeta od Słońca, od stuleci rozpala wyobraźnię – od „kanałów” Schiaparellego i słuchowiska Orsona Wellesa po łaziki, które dziś jeżdżą po kraterze Jezero. Quiz sprawdza, co wiesz o geologii i klimacie Czerwonej Planety: najwyższej górze Układu Słonecznego, największym kanionie, burzach pyłowych i lodzie pod powierzchnią. Osobne pytania dotyczą historii badań – od Mariner 4 i Mars 3 po Curiosity i Perseverance – oraz Marsa w literaturze, także polskiej.
Wszystkie 29 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Którą planetą od Słońca jest Mars?
Czwartą
Mars krąży między orbitą Ziemi a pasem planetoid, który oddziela go od orbity Jowisza.
Q 02Kto jest autorem wydanej w 1898 roku powieści „Wojna światów” o inwazji Marsjan na Ziemię?
H.G. Wells
W powieści Marsjanie szukają ucieczki z umierającej planety. Inspiracją były XIX-wieczne spekulacje o inteligentnym życiu na Marsie.
Q 03Jak nazywają się dwa księżyce Marsa?
Fobos i Deimos
Oba są małe i mają nieregularne kształty. Prawdopodobnie powstały z materii wyrzuconej z Marsa przez wielkie uderzenia w początkach istnienia planety.
Q 04Od czego pochodzi rdzawoczerwony odcień powierzchni Marsa?
Od tlenków żelaza
Starożytnym Rzymianom ta barwa kojarzyła się z pożogą wojenną, dlatego planeta dostała imię rzymskiego boga wojny.
Q 05W którym roku łazik Perseverance wylądował na Marsie?
2021
Zaraz po lądowaniu łazik przesłał pierwsze zdjęcia, a później także nagranie wideo pokazujące samą procedurę lądowania.
Q 06Jak nazywa się najwyższe wzniesienie w Układzie Słonecznym, położone na Marsie?
Olympus Mons
To wygasły wulkan tarczowy na wyżynie Tharsis, ponad trzy razy wyższy od Mount Everestu.
Q 07Który polski pisarz jako pierwszy poruszył temat Marsa, w powieści „Człowiek z Marsa”?
Stanisław Lem
Powieść z 1947 roku była jego debiutem. W opowiadaniu „Ananke” z 1971 roku ten sam autor nazwał Marsa świnią.
Q 08W którym roku na Marsie wylądowały łaziki Spirit i Opportunity?
2004
Wiry pyłu i wiatr sporadycznie oczyszczały panele słoneczne obu łazików, co wydłużyło ich życie. Spirit utracił mobilność w 2009 roku.
Q 09Ile trwa obrót Marsa wokół własnej osi?
24 h 37 min
Doba słoneczna na Marsie jest jeszcze odrobinę dłuższa: 24 godziny, 39 minut i 35,244 sekundy.
Q 10Co znaczy imię marsjańskiego księżyca Fobosa?
Strach
Fobos i Dejmos to synowie greckiego boga wojny Aresa, którzy towarzyszyli ojcu w bitwach. Rzymskim odpowiednikiem Aresa był Mars.
Q 11Ile kilometrów wysokości ma najwyższa góra Układu Słonecznego, marsjański wulkan tarczowy?
26 km
Mount Everest ma niewiele ponad 8,8 km. Druga marsjańska wyżyna wulkaniczna, Elysium, ma wulkany sięgające 14 km.
Q 12Z jakiej skały jest złożona głównie powierzchnia Marsa?
Z bazaltu
Część powierzchni może być bogatsza w krzemionkę i przypominać ziemskie andezyty. Znaczną część planety pokrywa pył tlenku żelaza.
Q 13Do jakiej temperatury spada powierzchnia Marsa podczas zimy na biegunach?
−133 °C
W ciepłe dni na równiku temperatura dochodzi do +27 °C. Mars jest 1,52 razy dalej od Słońca niż Ziemia i dostaje 43 procent jej energii.
Q 21W którym roku NASA ogłosiła, że znaleziono dowody na ciekłą słoną wodę na powierzchni Marsa?
2015
W miesiącach letnich woda spływa ze zboczy kanionów i ścian kraterów w postaci strug, zostawiając ciemne plamy o długości do kilkuset metrów.
Q 22Która sonda jako pierwsza miękko wylądowała na powierzchni Marsa?
Mars 3
Mars 3 osiadł miękko 2 grudnia 1971 roku, lecz łączność urwała się po kilkunastu sekundach. Bliźniaczy Mars 2 rozbił się pięć dni wcześniej, a amerykański Viking 1, pierwszy lądownik, który na Marsie pracował, dotarł tam dopiero w 1976.
Q 23Jak nazywa się najstarszy okres w historii Marsa, z którego zachowały się skały na powierzchni?
Noachijski
Trwał od 4,1 do 3,7 miliarda lat temu; klimat mógł być wtedy ciepły i wilgotny, a północne równiny przez miliony lat pokrywał ocean.
Q 14Który włoski astronom nazwał dostrzeżone na Marsie długie proste struktury słowem „canali”?
Giovanni Schiaparelli
Włoskie canali, czyli „rowy”, przetłumaczono na angielski jako „kanały”, co wywołało spekulacje o inteligentnych budowniczych – i irytowało samego astronoma.
Q 15Jak nazywał się łazik lądownika Mars Pathfinder, który w 1997 roku wylądował w Ares Vallis?
Sojourner
Misja wzbudziła duże zainteresowanie, po części dzięki znacznej liczbie zdjęć przesłanych na Ziemię. Wystartowała miesiąc po sondzie Mars Global Surveyor.
Q 16Która sonda w 1965 roku jako pierwsza przeleciała w pobliżu Marsa?
Mariner 4
Do czasu tego przelotu spekulowano o ciekłej wodzie na powierzchni Marsa – zmiany jasności obszarów brano za morza i kontynenty.
Q 17Kiedy łazik Curiosity wylądował na powierzchni Marsa?
6 sierpnia 2012
Curiosity jeździ z prędkością do 90 m/h, a jego laser może analizować skład skał z odległości do 13 m.
Q 18W którym roku radiowa adaptacja „Wojny światów” Orsona Wellesa wywołała panikę w New Jersey?
1938
Słuchowisko nadano w stacji CBS jako relację na żywo, a wielu słuchaczy wzięło je za prawdę.
Q 19Który wynalazca w 1899 roku uznał sygnały odebrane w Colorado Springs za komunikaty z Marsa?
Nikola Tesla
Jego teorie poparł lord Kelvin, który jednak szybko zaprzeczył, jakoby wierzył w sygnały z Marsa. Zjawisko nazwano „marsjańską gorączką”.
Q 20Jak nazywa się najmłodszy okres w historii geologicznej Marsa, trwający do dziś?
Amazoński
Rozpoczął się około 3 miliardy lat temu. Jest zimny i suchy, a charakteryzują go lodowce i osady lodowcowe.
Q 24Który polski pisarz w powieści „Mars” z 2003 roku opisał zdegenerowaną marsjańską cywilizację?
Rafał Kosik
Powieść pokazuje też katastrofę ekologiczną, do której doprowadziło nieumiejętne przeprowadzenie terraformacji planety.
Q 25Jaką średnicę miał spadochron użyty przy lądowaniu łazika Perseverance, największy w historii Marsa?
21,5 m
Pod koniec opadania spadochron odczepiono wraz z „latającym dźwigiem”, który opuścił łazik na linach, a potem odleciał na około 700 m.
Q 26Kiedy lądownik Phoenix bezpośrednio stwierdził obecność wody w próbce marsjańskiego regolitu?
31 lipca 2008
Phoenix miał ramię o długości 2,5 m, zdolne wkopać się na metr w grunt, i kamerę o rozdzielczości jednej tysięcznej grubości ludzkiego włosa.
Q 27Jaką jasność osiąga Mars w wielkiej opozycji względem Słońca?
−2,91
Jaśniejsze od Marsa są wówczas tylko Jowisz, Wenus, Księżyc i Słońce. W pobliżu koniunkcji jasność planety spada do +1,8.
Q 28Jaki minerał wykrył w 2004 roku łazik Opportunity w skale El Capitan?
Jarosyt
Minerał ten powstaje tylko w obecności kwaśnej wody, więc odkrycie w odsłonięciu Opportunity Ledge było dowodem na dawną wodę na Marsie.
Q 29Kto w 1840 roku, po dziesięciu latach obserwacji, przedstawił pierwszą mapę Marsa?
Johann Heinrich von Mädler
Razem z Wilhelmem Beerem zapisał się w historii raczej jako twórca map Księżyca. Obiekty na mapie oznaczano literami – Sinus Meridiani dostał literę „a”.