Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Medycyna to nauka empiryczna o zdrowiu i chorobach człowieka. Za jej prekursorów uchodzą Hipokrates i Paracelsus, a dziś rządzi nią zasada opierania decyzji na faktach. Pierwsza część quizu sprawdza znajomość dziedzin i specjalizacji lekarskich: co robi torakochirurg, jak inaczej nazwać okulistykę albo internę i która dziedzina jest nauką, lecz nie specjalnością. Druga część schodzi do poziomu komórki: erytrocyty, hemoglobina, szpik kostny, śledziona i to, czym krwinki ptaków różnią się od naszych.
Wszystkie 26 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Kogo uważa się za prekursora medycyny starożytnej?
Hipokrates
Samo słowo medycyna pochodzi od łacińskiego medicina, czyli „sztuka lekarska”; dziś jest to nauka empiryczna, oparta na doświadczeniu.
Q 02Jakie jest główne zadanie erytrocytów?
Przenoszenie tlenu z płuc do tkanek
Krwinki te częściowo transportują też dwutlenek węgla, choć większość tego gazu wędruje we krwi w postaci jonowej.
Q 03Jak inaczej nazywa się stomatologia?
Dentystyka
Do jej poddziedzin należą pedodoncja, ortodoncja, endodoncja, periodontologia i protetyka stomatologiczna.
Q 04Jak inaczej nazywa się interna?
Choroby wewnętrzne
W jej obrębie wyróżnia się m.in. angiologię, geriatrię, nefrologię, kardiologię i hipertensjologię.
Q 05Jak nazywa się proces powstawania erytrocytów w szpiku kostnym?
Erytropoeza
Zachodzi w czerwonym szpiku wypełniającym istotę gąbczastą, czyli nasady kości długich i kości płaskie.
Q 06Jak inaczej nazywa się okulistyka?
Oftalmologia
Wyodrębnioną poddziedziną okulistyki jest strabologia, zajmująca się zezem.
Q 07Ile dni trwa przeciętnie użyteczne życie erytrocytu?
120 dni
Krwinki ssaków nie dzielą się i nie potrafią naprawiać uszkodzeń, więc organizm musi nieustannie wytwarzać nowe.
Q 08Które ssaki mają wyjątkowo owalne erytrocyty?
Wielbłądowate
Owalny kształt krwinek jest poza tym typowy dla płazów, gadów i ptaków, a nie dla ssaków.
Q 09Jakie zasady wprowadza się w medycynie w czasach najnowszych?
Medycyny opartej na faktach
Analiza z 2010 roku pokazała, dlaczego to ważne: część głośnych badań terapii została obalona lub zawyżała ich skuteczność.
Q 10Czym erytrocyty ptaków różnią się od dojrzałych erytrocytów ssaków?
Mają jądro komórkowe
Ptasia krwinka ma kształt eliptycznej, obustronnie wklęsłej soczewki o dłuższej osi 9,5–20 μm.
Q 11Co oznacza łacińskie słowo medicina, od którego pochodzi nazwa medycyny?
Sztukę lekarską
Nauka ta obejmuje całość wiedzy o zdrowiu i chorobach człowieka oraz o sposobach zapobiegania im i ich leczenia.
Q 12Jak nazywa się obniżona liczba czerwonych krwinek?
Erytrocytopenia
Stan ten występuje w niektórych formach anemii; jego przeciwieństwem jest czerwienica prawdziwa.
Q 13Jak nazywa się hemoglobina nietrwale związana z tlenem?
Oksyhemoglobina
W tkankach o niższym ciśnieniu parcjalnym tlenu barwnik oddaje go komórkom; utlenowanie krwi zachodzi w pęcherzykach płucnych.
Q 21Jaka dyscyplina, obok medycyny i stomatologii, tworzyła w 2011 r. nauki medyczne w Polsce?
Biologia medyczna
Dziedzina nauk medycznych obejmowała wtedy dokładnie trzy dyscypliny naukowe.
Q 22U których zwierząt w erytrocytach spotyka się ciałka Howella-Jolly'ego?
U kota i konia
To pozostałości jądra komórkowego, którego dojrzałe krwinki ssaków normalnie nie mają.
Q 23Ile głośnych badań medycznych z lat 1990–2003 przeanalizowano w 2010 roku?
49
Każde z nich cytowano ponad 1000 razy; 16% zostało później obalonych, a kolejne 16% zawyżało skuteczność terapii.
Q 14Kto jako pierwszy zaobserwował i precyzyjnie opisał erytrocyty?
Antonie van Leeuwenhoek
Opisał je jako okrągłe, spłaszczone w środku komórki – dziś wiemy, że prawidłowy erytrocyt ssaka ma średnicę 6–9 μm.
Q 15Ile erytrocytów w mm³ krwi obwodowej ma przeciętnie mężczyzna?
5 mln
U kobiety jest ich około 4,5 mln/mm³; liczba zależy też od miejsca pobytu i panującego tam ciśnienia.
Q 16Która z tych dziedzin jest nauką, ale nie specjalnością medyczną?
Suicydologia
W wykazie dziedzin medycyny sąsiaduje z psychiatrią, która ma też własną gałąź poświęconą wiekowi rozwojowemu.
Q 17Jak nazywa się zabieg wycięcia śledziony?
Splenektomia
Po takim zabiegu u ssaków rośnie liczba erytrocytów jądrzastych – podobnie jak przy anemii.
Q 18Jakiej części ciała dotyczy torakochirurgia?
Klatki piersiowej
Inne gałęzie chirurgii to m.in. kardiochirurgia, neurochirurgia, chirurgia naczyniowa, plastyczna, refrakcyjna i bariatryczna.
Q 19Jak nazywa się krwinka czerwona większa od prawidłowej?
Makrocyt
Krwinki o średniej średnicy stanowią 75% wszystkich, a mniejsze od prawidłowych nazywa się mikrocytami.
Q 20Co przenosi większość dwutlenku węgla we krwi?
Osocze
Gaz ten wędruje głównie w postaci jonowej (HCO3−); krwinki czerwone przenoszą go tylko częściowo.
Q 24Na czym polega fenomen bombajski, związany z grupami krwi?
Na braku antygenów ABH układu AB0
Przyczyną jest brak genu H (FUT1) i genu sekrecyjnego (FUT2); z fibroblastów skóry takiej osoby wyindukowano komórki pluripotencjalne.
Q 25Ile czerwonych krwinek w mm³ krwi ma wróbel mazurek?
5,2 mln
Im większy ptak, tym większe, lecz mniej liczne krwinki – kruk ma ich w mm³ tylko 3,93 mln.
Q 26Jaki odsetek dojrzałych erytrocytów daje metoda produkcji z hemangioblastów?
30–65%
Metoda wymaga wielu cytokin, m.in. BMP4, VEGF165 i trombopoetyny.