Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Oko to narząd zmysłu wzroku, który ewoluował od prostych plamek ocznych po fotograficzne oko kręgowców i mozaikowe oko złożone stawonogów. Za jego wykształcenie u tak różnych zwierząt odpowiada wspólny mechanizm genetyczny. W quizie sprawdzisz, jak dobrze znasz anatomię ludzkiego oka – od rogówki po siatkówkę – a także to, skąd biorą się niebieskie, zielone czy piwne oczy i gdzie na świecie są najczęstsze. Pytania są ułożone od łatwych po eksperckie: dla uczniów, studentów i wszystkich ciekawych świata.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jak nazywa się cieńszy, przezroczysty obszar w przedniej części twardówki?
rogówka
Twardówka to mocna, matowa warstwa tkanki łącznej, która chroni wnętrze oka i nadaje gałce sztywność.
Q 02Które fotoreceptory siatkówki odpowiadają za wykrywanie barw?
czopki
Skupiają się w plamce żółtej, podczas gdy pręciki, wykrywające kształt i ruch, są liczniejsze na obrzeżach siatkówki.
Q 03W czym oko złożone owada przewyższa oko ludzkie?
rejestrowaniu ruchu
Owad widzi świat jako mozaikę plamek, które mózg scala w obraz przypominający ten na ekranie telewizora.
Q 04Pojawienie się jakiego elementu uznaje się za przełomowy moment w ewolucji oka?
soczewki
Plamki oczne pozwalają jedynie wykryć kierunek i natężenie światła; do widzenia przedmiotów potrzebny jest element skupiający światło na komórkach światłoczułych.
Q 05W którym kraju zielone oczy spotyka się szczególnie często?
Irlandia
Wśród Amerykanów pochodzenia germańskiego i celtyckiego zielone oczy ma około 16% osób.
Q 06Kiedy zazwyczaj stabilizuje się kolor oczu dziecka?
około szóstego miesiąca
Produkcja melaniny rośnie przez pierwsze lata życia, więc niebieskie oczy niemowląt mogą z czasem ściemnieć.
Q 07Który mięsień odpowiada za akomodację oka?
rzęskowy
Zmienia on krzywiznę, a tym samym ogniskową elementu skupiającego światło; wyrostki rzęskowe wydzielają z kolei ciecz wodnistą.
Q 08Ile mięśni odchodzących od gałki ocznej pozwala jej poruszać się w oczodole?
sześć
Mięśnie ciągną się do różnych punktów kostnego oczodołu; unerwiają je nerw okoruchowy, bloczkowy i odwodzący.
Q 09Jak nazywa się część oka z czarnym pigmentem, przylegająca od tyłu do siatkówki?
naczyniówka
Pigment pochłania nadmiar światła i zapobiega zacieraniu konturów obrazu przez odbicia wewnątrz oka; biegną tam też naczynia krwionośne.
Q 10Jaki barwnik wzrokowy znajduje się w pręcikach siatkówki?
rodopsyna
Podobne barwniki występują w komórkach odpowiadających za widzenie barwne.
Q 11Jaką właściwość światła, poza jego długością fali, potrafią dostrzegać owady?
polaryzację
Owady widzą światło o długościach fali od czerwieni aż po ultrafiolet, niewidoczny dla człowieka.
Q 12Z jakiego rodzaju mięśni zbudowany jest pierścień tęczówki?
gładkich
To od rodzaju i ilości barwnika w tym pierścieniu zależy tzw. kolor oczu.
Q 13Które bezkręgowce mają fotograficzne oko podobne do oka kręgowców?
głowonogi
Chodzi m.in. o mątwy i ośmiornice; drugim zasadniczo odmiennym typem złożonej konstrukcji jest oko złożone stawonogów.
Q 21Do ilu błysków na sekundę oko złożone owada wciąż rejestruje migotanie światła?
265
Oko ludzkie przestaje rejestrować błyski już powyżej 45–53 na sekundę, dlatego pulsujące światło świetlówki wydaje nam się ciągłe.
Q 22Jak inaczej nazywa się plamka oczna – najprostszy narząd światłoczuły zwierząt?
stigma
Takie narządy występują u parzydełkowców i płazińców; wypławek ma je w postaci dwóch czarnych plamek na ciele.
Q 23Gałęzią której tętnicy jest tętnica oczna zaopatrująca oko?
szyjnej wewnętrznej
Tętnica oczna wchodzi do oczodołu z jamy czaszki przez kanał wzrokowy i tworzy tam układ rzęskowy oraz siatkówkowy.
Q 14Połączenie jakich dwóch kolorów daje zielone oczy?
niebieskiego i piwnego
Zielonego pigmentu w oku nie ma; jeśli barwnik całkowicie przykryje niebieski, oko może stać się piwne.
Q 15Jaki pigment zawiera nabłonek tęczówki niezależnie od koloru oczu?
eumelaninę
Różnice między kolorami oczu wynikają zwykle z zawartości melaniny w zrębie tęczówki i gęstości jego komórek.
Q 16Do jakiej odległości człowiek widzi stereoskopowo, czyli przestrzennie?
50 m
Każde oko odbiera minimalnie inny obraz, a ośrodek wzrokowy scala je w obraz trójwymiarowy.
Q 17Jaką strukturę chroniącą przed oślepieniem przez światło mają niektóre rekiny?
przesłonę migawkową
Żyjącym w wodzie rybom powieki i łzy są zasadniczo zbędne.
Q 18Naukowcy z jakiego kraju odnaleźli w 2008 roku nowy trop wyjaśniający genezę niebieskich oczu?
Danii
Badania prowadzono wśród społeczności Danii, Jordanii i Turcji; do tego samego wniosku doszedł Australijczyk Richard Sturm.
Q 19Czym w istocie jest nerw wzrokowy?
wypustką mózgowia
Rozpoczyna się w komórkach zwojowych siatkówki, które łączą się na tarczy nerwu wzrokowego we właściwy nerw opuszczający oczodół.
Q 20Czego szara tęczówka zawiera więcej niż niebieska?
kolagenu
Dzięki temu światło rozszczepia się w niej inaczej; biologicznie barwa szara jest wypadkową niebieskiego i zielonego koloru oczu.
Q 24Które stawonogi z rzędu ustonogich widzą przestrzennie każdym okiem z osobna?
rawki
Kręgowce potrzebują do widzenia przestrzennego dwojga oczu, więc pod tym względem pierwotniejsze oko złożone okazuje się efektywniejsze.
Q 25Jakich naczyń nie ma ani w gałce ocznej, ani w oczodole?
chłonnych
Limfa odpływa stamtąd szczelinami i przestrzeniami chłonnymi, zwłaszcza przestrzenią przynaczyniówkową.
Q 26Który gen współtworzy wspólny mechanizm genetyczny odpowiadający za wykształcenie oczu u zwierząt?
PAX6
Wspólny mechanizm u bezkręgowców i kręgowców oznacza, że oczy są narządami głęboko homologicznymi, a nie wynalezionymi niezależnie wiele razy.
Q 27Które kolory oczu część antropologów zalicza do odcieni mieszanych w skali Martina?
szare
W skali Martina odcienie te noszą numery 9–12, formalnie w grupie kolorów jasnych.
Q 28Jak nazywa się fałda powiekowa zakrywająca zewnętrzny kąt oka?
hotentocka
Fałda zakrywająca kąt wewnętrzny to fałda mongolska; antropologia bada też ustawienie i kształt szpary ocznej.
Q 29Blisko którego genu leżą polimorfizmy SNP wyjaśniające 74% wariacji koloru oczu?
OCA2
Badanie z 2006 roku objęło 3839 osób; ten sam gen w formie zmutowanej może powodować rodzaj albinizmu.
Q 30Z ilu warstw składa się siatkówka śluzicy, badanej dla poznania historii oka kręgowców?
dwóch
Oko śluzicy nie ma rogówki, tęczówki ani mięśni poruszających gałką; struktury te ma już oko minogów, z siatkówką o jedną warstwę bogatszą.