Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Słońce to 99,86% masy całego Układu Słonecznego i gwiazda, bez której nie byłoby życia na Ziemi. Co sekundę przetwarza setki milionów ton wodoru, a jego pole magnetyczne co jedenaście lat zmienia biegunowość. W tym quizie sprawdzisz, co wiesz o budowie naszej gwiazdy, historii jej badań od Anaksagorasa po sondę Parker Solar Probe oraz o misji Cassini-Huygens, która zbadała Saturna i jego księżyce. Pytania mają różny poziom trudności: od podstaw dla każdego po szczegóły dla miłośników astronomii.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Która gwiazda znajduje się najbliżej Słońca?
Proxima Centauri
To czerwony karzeł, jak większość gwiazd w Drodze Mlecznej; Słońce jest jaśniejsze niż około 95% gwiazd naszej galaktyki.
Q 02Do jakiej grupy gwiazd ciągu głównego należy Słońce jako gwiazda typu widmowego G2 V?
Żółtych karłów
Mimo tej nazwy Słońce widziane z Ziemi ma barwę białą; żółte wydaje się przez rozpraszanie światła niebieskiego w atmosferze.
Q 03Ile razy średnica Słońca jest większa od średnicy Ziemi?
109 razy
Średnica Słońca wynosi około 1 392 684 km, a spłaszczenie gwiazdy jest tak małe, że promień biegunowy różni się od równikowego tylko o 10 km.
Q 04Ile czasu potrzebuje światło, by pokonać średnią odległość ze Słońca do Ziemi?
8 min 19 s
Ta średnia odległość, około 150 mln km, to jedna jednostka astronomiczna, podstawowa miara dystansów w Układzie Słonecznym.
Q 05Jaką część całkowitej masy Układu Słonecznego stanowi masa Słońca?
99,86%
Masa Słońca jest około 333 tysiące razy większa od masy Ziemi, a mniej więcej trzy czwarte tej masy stanowi wodór.
Q 06Kto postawił hipotezę, że plamy słoneczne leżą na powierzchni Słońca, a nie między nim a Ziemią?
Galileusz
Obserwacje plam umożliwił wynaleziony na początku XVII wieku teleskop, z którego korzystał także Thomas Harriot.
Q 07Kto w III wieku p.n.e. jako pierwszy postawił teorię, że planety krążą wokół Słońca?
Arystarch z Samos
Pogląd ten przyjął później Seleukos z Seleucji, ale pełny model matematyczny stworzył dopiero Mikołaj Kopernik w XVI wieku.
Q 08W którym roku sonda Cassini stała się pierwszym sztucznym satelitą Saturna?
2004
Sonda wystartowała w październiku 1997 roku, a po drodze przeleciała dwukrotnie obok Wenus oraz minęła Ziemię i Jowisza.
Q 09Jaka temperatura panuje w jądrze Słońca?
15 mln K
Gęstość jądra sięga 150 g/cm³, czyli około 150 razy więcej niż gęstość wody, a mimo to plazma zachowuje się tam jak gaz doskonały.
Q 10W którym miesiącu Ziemia osiąga peryhelium, czyli punkt orbity najbliższy Słońcu?
Styczniu
Już babilońscy astronomowie zauważyli, że ruch Słońca po ekliptyce nie jest jednostajny – Ziemia porusza się szybciej blisko peryhelium.
Q 11Kto w 1800 roku odkrył promieniowanie podczerwone poza czerwoną częścią widma światła słonecznego?
William Herschel
Wcześniej Isaac Newton rozszczepił światło słoneczne pryzmatem i pokazał, że składa się ono z wielu barw.
Q 12W pobliżu którego australijskiego miasta leży kompleks Deep Space Network używany do łączności z Cassini?
Canberra
Pozostałe dwa kompleksy sieci znajdują się koło Madrytu i w Goldstone w Kalifornii, a ich anteny mają średnicę 34 m i 70 m.
Q 13Ile wynosi temperatura efektywna Słońca, z którą wiąże się oznaczenie typu widmowego „G2”?
5778 K
Nowo narodzone Słońce było chłodniejsze: jego powierzchnia miała temperaturę 4500 K przy średnicy około 1,33 razy większej niż dziś.
Q 21Kto w 1920 roku zaproponował, że energia Słońca pochodzi z syntezy jądrowej protonów w jądra helu?
Arthur Eddington
Wskazówką była równoważność masy i energii Einsteina; szczegóły reakcji opracował później Hans Bethe.
Q 22W jakiej odległości od centrum Drogi Mlecznej krąży Słońce?
26 000 lat świetlnych
Słońce leży blisko wewnętrznej krawędzi Ramienia Oriona, w obrębie Bąbla Lokalnego wypełnionego rozrzedzonym gorącym gazem.
Q 23Kto w 1925 roku potwierdził, że Słońce składa się przede wszystkim z wodoru?
Cecilia Payne
Oparła się na teorii jonizacji opracowanej przez indyjskiego fizyka Meghnada Sahę.
Q 14Jak nazywa się okres w XVII wieku, gdy cykl słoneczny niemal zamarł, a Europę nawiedziły mrozy?
Minimum Maundera
Wcześniejsze wydłużone minima aktywności odkryto, analizując słoje przyrostu rocznego drzew; też zbiegły się z chłodniejszymi okresami.
Q 15Który grecki filozof uznał Słońce za olbrzymią płonącą kulę z metalu, większą niż Peloponez?
Anaksagoras
Za ten pogląd, sprzeczny z mitem o rydwanie Heliosa, miał zostać uwięziony i uwolniony dopiero dzięki wstawiennictwu Peryklesa.
Q 16Jaki izotop promieniotwórczy zasilał generatory termoelektryczne sondy Cassini?
Pluton 238
Trzy generatory dawały na początku misji łącznie około 887 W, a ich moc stopniowo malała wraz z rozpadem paliwa.
Q 17Ile trwa pełne okrążenie centrum Galaktyki przez Słońce, czyli tzw. rok galaktyczny?
225–250 mln lat
Od swoich narodzin Słońce okrążyło centrum Drogi Mlecznej 20–25 razy, poruszając się z prędkością orbitalną około 251 km/s.
Q 18Agencja kosmiczna którego kraju była trzecim partnerem misji Cassini-Huygens obok NASA i ESA?
Włoch
Agencja ta dostarczyła antenę główną orbitera o średnicy 4 m, która w pierwszej fazie lotu służyła też za osłonę przeciwsłoneczną.
Q 19Kto w 1868 roku postawił hipotezę, że nieznane linie w widmie Słońca pochodzą od nowego pierwiastka?
Norman Lockyer
Pierwiastek nazwano helem od greckiego boga Słońca Heliosa; na Ziemi wyizolowano go dopiero dwadzieścia pięć lat później.
Q 20Ile ton wodoru Słońce przetwarza w swoim jądrze w ciągu jednej sekundy?
620 mln ton
Synteza wodoru w hel zamienia w energię tylko około 0,7% masy, a mimo to Słońce co sekundę traci przez promieniowanie ponad 4 mln ton.
Q 24Ile trwa rzeczywisty obrót Słońca wokół własnej osi na równiku?
25,6 dnia
Słońce jest plazmą, więc obraca się różnicowo: okolice biegunów potrzebują na jeden obrót około 33,5 dnia.
Q 25Który perski uczony w 1032 roku po raz pierwszy obserwował tranzyt Wenus?
Awicenna
Wysnuł z tej obserwacji poprawny wniosek, że Wenus znajduje się bliżej Słońca niż Ziemia.
Q 26W ile sekund neutrina powstające w jądrze Słońca docierają do jego powierzchni?
2,3 sekundy
Fotony potrzebują na tę samą drogę od 10 000 do 170 000 lat, bo co kilka milimetrów są pochłaniane i emitowane na nowo.
Q 27Od czasów której chińskiej dynastii prowadzono w Chinach obserwacje plam słonecznych?
Han
W XII wieku opis plam słonecznych sporządził także Awerroes, a w Europie obserwowano je od początku XVII wieku.
Q 28W którym roku odkrycie oscylacji neutrin wyjaśniło niedobór neutrin słonecznych w detektorach?
2001
Detektory rejestrowały trzy razy mniej neutrin elektronowych niż przewidywano, bo dwie trzecie zmieniało po drodze zapach.
Q 29Jaki odsetek energii wytwarzanej w Słońcu pochodzi z cyklu CNO?
0,8%
Niemal cała energia powstaje w cyklu protonowym, który zachodzi około 9,2·10³⁷ razy w każdej sekundzie.
Q 30Jak nazywa się warstwa przejściowa oddzielająca strefę promienistą Słońca od strefy konwekcyjnej?
Tachoklina
Według jednej z hipotez to właśnie w tej warstwie mechanizm dynama magnetohydrodynamicznego wytwarza słoneczne pole magnetyczne.