Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Wielka Niedźwiedzica to jeden z najłatwiejszych do odnalezienia gwiazdozbiorów nieba północnego. W Polsce widać ją przez cały rok, a jej siedem najjaśniejszych gwiazd tworzy dobrze znany Wielki Wóz. W quizie sprawdzisz, co wiesz o greckim micie, który stoi za tą konstelacją, o tym, jak widziały ją inne ludy, oraz o gwiazdach takich jak Dubhe, Alioth, Mizar i Alkor. Nie zabraknie też pytań o galaktyki i mgławice kryjące się w tym rejonie nieba ani o flagę, na której Wielki Wóz świeci do dziś.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Czym dla niebiańskiej niedźwiedzicy jest „dyszel” Wielkiego Wozu?
ogonem
W niektórych krajach Wielki Wóz nazywa się „Wielką Chochlą” lub „Wielkim Rondlem”.
Q 02Jako który gwiazdozbiór Zeus umieścił na niebie Arkasa, syna Wielkiej Niedźwiedzicy?
Małą Niedźwiedzicę
Zeus zainterweniował, gdy nieświadomy Arkas, zapalony łowca, uniósł oszczep.
Q 03Którą co do wielkości konstelacją całego nieba jest Wielka Niedźwiedzica?
trzecią
W Polsce ten okołobiegunowy gwiazdozbiór nieba północnego jest widoczny przez cały rok.
Q 04Jako co przedstawiano w Europie układ gwiazd Wielkiej Niedźwiedzicy?
rydwan lub wóz
Wiele innych ludów, między innymi Indianie północnoamerykańscy, wyobrażało sobie te gwiazdy jako niedźwiedzia.
Q 05Która część Wielkiego Wozu wskazuje położenie Gwiazdy Polarnej?
oś tylnych kół
Gwiazda Polarna leży tuż obok bieguna niebieskiego, dlatego od dawna pomaga w orientacji na niebie.
Q 06Którą postać z mitologii greckiej wyobraża Wielka Niedźwiedzica?
Kallisto
Była śmiertelną nimfą i jedną z wielu miłosnych zdobyczy Zeusa.
Q 07Jaką potoczną nazwę nosi para gwiazd Mizar i Alkor?
Koń i Jeździec
Dostrzeżenie słabszego Alkora gołym okiem bywa trudne, ale jest możliwe dla osób o dobrym wzroku.
Q 08Ile gwiazd widnieje łącznie na fladze stanowej Alaski z Wielkim Wozem i Gwiazdą Polarną?
osiem
Gwiazdy umieszczono na niebieskim tle, które symbolizuje niebo oraz niezapominajkę.
Q 09Która bogini według greckiego mitu zamieniła nimfę, kochankę Zeusa, w niedźwiedzicę?
Hera
Kara spadła na nimfę zaraz po tym, jak urodziła syna Arkasa.
Q 10Jakim terminem astronomowie określają Wielki Wóz, układ siedmiu wyraźnych gwiazd?
asteryzmem
Wielki Wóz często niesłusznie utożsamia się z całą Wielką Niedźwiedzicą, choć stanowi tylko jej część.
Q 11Ile mniej więcej gwiazd Wielkiej Niedźwiedzicy można dostrzec nieuzbrojonym okiem?
125
Najbardziej znane są te najjaśniejsze, które tworzą Wielki Wóz – a to tylko część całego gwiazdozbioru.
Q 12Ile razy przedłuża się odcinek Beta–Alfa Wielkiej Niedźwiedzicy, szukając Gwiazdy Polarnej?
pięć
Beta i Alfa tego gwiazdozbioru noszą nazwy Merak i Dubhe.
Q 13Kim byli saptarszi, którzy w mitologii indyjskiej utworzyli Wielką Niedźwiedzicę?
mędrcami
Każdemu z nich odpowiada jedna gwiazda, na przykład Angiras to Alioth.
Q 14Co symbolizuje Wielka Niedźwiedzica na fladze stanowej Alaski?
Q 21Z ilu gwiazd składa się układ wielokrotny ζ UMa, obejmujący Mizara i Alkora?
sześciu
Mizar jest gwiazdą poczwórną, a powiązany z nim grawitacyjnie Alkor – podwójną.
Q 22Ile lat miał Benny Benson, zwycięzca konkursu na flagę Alaski z Wielkim Wozem?
13
Konkurs ogłoszono w 1927 r., a chłopiec mieszkał w Seward.
Q 23Które dwie gwiazdy Wielkiego Wozu nie wędrują w przestrzeni razem z pozostałymi?
Alkaid i Dubhe
Pozostałym gwiazdom Wielkiego Wozu towarzyszą w tej wędrówce inne gwiazdy tego rejonu nieba.
Q 24Która niebieskobiała gwiazda Wielkiej Niedźwiedzicy nosi oznaczenie δ UMa?
siłę
Gwiazda Polarna oznacza z kolei stan najbardziej wysunięty na północ.
Q 15Co widzieli Arabowie w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy?
mary lub trumnę
To wyobrażenie odbiega od niedźwiedzia, którego dostrzegało w tych gwiazdach wiele ludów Eurazji i Ameryki Północnej.
Q 16Kogo widziano w trzech gwiazdach dyszla, gdy resztę Wielkiego Wozu uznawano za niedźwiedzia?
myśliwych
Niedźwiedzia rozpoznawały w tej konstelacji zarówno ludy Eurazji, jak i Ameryki Północnej.
Q 17Czego w greckim micie zabroniono obu niebiańskim niedźwiedziom?
odpoczywać w morzu
Mit tłumaczy w ten sposób, dlaczego oba niedźwiedzie bez przerwy krążą wokół bieguna.
Q 18Jaką grecką literą oznaczona jest Alioth, najjaśniejsza gwiazda Wielkiej Niedźwiedzicy?
epsilon
Jej jasność nie jest stała: zmienia się od 1,68 do 1,78 wielkości gwiazdowej.
Q 19Jakim typem gwiazdy jest Dubhe, Alfa Wielkiej Niedźwiedzicy?
żółtopomarańczowym olbrzymem
Dubhe leży w odległości 124 lat świetlnych i ma masę ponad czterokrotnie większą od masy Słońca.
Q 20Czyimi psami pasterskimi są Asterion i Chara, poganiające niebiańskie niedźwiedzice?
Wolarza
Wiele kultur starożytnych uważało, że poganiane przez nie niedźwiedzice obracają całą sferę niebieską.
Megrez
Od Ziemi dzieli ją 81 lat świetlnych – podobnie blisko leżą Merak (79) i Phecda (84).
Q 25Która gwiazda, Alfa Smoka, pełniła rolę Gwiazdy Polarnej tysiące lat temu?
Thuban
Obie niedźwiedzice znajdowały się wtedy mniej więcej naprzeciw siebie po obu stronach bieguna.
Q 26Około ile galaktyk Wielkiej Niedźwiedzicy można dojrzeć przez 25-centymetrowy teleskop?
95
Do najbardziej znanych należą M81 i M82, tworzące parę odległą o 37 minut łuku.
Q 27Jak nazywa się gromada gwiazd wędrujących razem z większością gwiazd Wielkiego Wozu?
Strumień Niedźwiedzicy
Jej gwiazdy poruszają się w tym samym kierunku; poza grupą pozostają tylko dwie gwiazdy Wielkiego Wozu.
Q 28Na istnienie jakiego zjawiska wskazuje grecki mit o niedźwiedzicach krążących wokół bieguna?
precesji osi ziemskiej
Dziś na greckich szerokościach geograficznych Wielka Niedźwiedzica nie jest już całkowicie okołobiegunowa, a tysiące lat temu była.
Q 29Jaką nazwę własną nosi Ksi Ursae Majoris, jedna z pierwszych zbadanych gwiazd podwójnych?
Alula Australis
Jej żółte składniki okrążają się w czasie 60 lat.
Q 30Do jakiej grupy gwiazd zmiennych należy wybuchająca SU UMa?
nowych karłowatych
Jej nieregularne wybuchy mogą zwiększyć jasność o cztery wielkości gwiazdowe; układ tworzą biały karzeł i chłodniejszy towarzysz.