Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Witaminy to związki organiczne, które nie dają organizmowi ani energii, ani budulca, a mimo to są mu niezbędne – i w większości musimy je dostarczać z pokarmem. Quiz zaczyna się od podstaw: podział na witaminy rozpuszczalne w tłuszczach i w wodzie, nazwy niedoboru i nadmiaru oraz polski biochemik, który wydzielił pierwszą z nich. Dalej wchodzimy głębiej w witaminę B12: jej źródła w pożywieniu, zapotrzebowanie, rolę w organizmie, budowę chemiczną i Nagrodę Nobla za ustalenie jej struktury.
Wszystkie 21 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jak inaczej nazywa się witamina B12?
kobalamina
To metaloorganiczny związek chemiczny, który w organizmach żywych reguluje produkcję czerwonych ciałek krwi.
Q 02W produktach jakiego pochodzenia występuje głównie witamina B12?
zwierzęcego
Do jej źródeł należą produkty mięsne, ryby, jajka, mleko i jego przetwory, a także niektóre grzyby i japońska sfermentowana herbata.
Q 03Które witaminy są rozpuszczalne w tłuszczach?
A, D, E i K
Rozpuszczalność to podstawowe kryterium podziału witamin; pozostałe witaminy rozpuszczają się w wodzie.
Q 04Jaką chorobę powoduje niedobór witaminy B12?
niedokrwistość
Witamina ta uczestniczy w wytwarzaniu czerwonych ciałek krwi i w syntezie kwasów nukleinowych w komórkach szpiku kostnego.
Q 05Z jakiego łacińskiego słowa oznaczającego „życie” pochodzi pierwszy człon nazwy „witamina”?
vita
Nazwę wprowadził polski biochemik, odkrywca pierwszej witaminy; drugi człon słowa pochodzi od aminy.
Q 06Czego witaminy nie stanowią dla organizmu, mimo że są mu niezbędne do prawidłowego działania?
źródła energii ani budulca
Jest to grupa organicznych związków chemicznych o bardzo różnorodnej budowie, pochodzenia naturalnego lub syntetycznego.
Q 07Jak nazywa się stan całkowitego braku lub znacznego niedoboru określonej witaminy w organizmie?
awitaminoza
Zwykły, mniej nasilony niedobór nosi osobną nazwę: hipowitaminoza.
Q 08Który polski biochemik jako pierwszy wydzielił witaminę i nadał nazwę całej tej grupie związków?
Kazimierz Funk
Nazwę tej grupy związków utworzył od łacińskiego słowa oznaczającego życie i od aminy, bo wydzielony przez niego związek ją zawierał.
Q 09Jak nazywają się substancje o działaniu przeciwnym do witamin?
antywitaminy
Witaminy to organiczne związki o różnorodnej budowie; mogą być naturalne lub otrzymywane syntetycznie.
Q 10Produkcję jakich komórek krwi reguluje witamina B12 w organizmach żywych?
erytrocytów
Witamina ta umożliwia też syntezę kwasów nukleinowych w komórkach, przede wszystkim w szpiku kostnym, gdzie powstają komórki krwi.
Q 11Jakie organizmy produkują większość witaminy B12?
bakterie
Żyją one w układzie pokarmowym zwierząt; u człowieka wytwarzają witaminę dopiero w dalszych odcinkach jelit, skąd nie jest już wchłaniana.
Q 12Jakim terminem określa się witaminy jako związki, których organizm sam nie syntetyzuje?
egzogenne
Z tego powodu muszą być dostarczane z pożywieniem; ciało wytwarza je co najwyżej w zbyt małej ilości.
Q 13Przez jaki narząd wydalana jest z organizmu witamina B12?
nerki
W wątrobie witamina ta utrzymuje się znacznie dłużej niż w reszcie organizmu – jej okres półtrwania sięga tam 400 dni.
Q 21Które grzyby zawierają najmniej witaminy B12: 0,6 μg na 100 g suchej masy?
boczniaki
Pieczarki i shiitake zawierają po 0,8 μg na 100 g suchej masy; w tę witaminę często wzbogaca się też płatki śniadaniowe.
Q 14Jakie produkty wzbogaca się w witaminę B12 dla osób niejedzących produktów odzwierzęcych?
sojowe
Osoby rezygnujące z produktów odzwierzęcych mogą też sięgać po suplementy diety; glony nie są dobrym źródłem tej witaminy.
Q 15Na jak długo zapas witaminy B12 w organizmie zdrowego człowieka pokrywa zapotrzebowanie?
na kilka lat
Organizm zdrowego człowieka zawiera około 3 mg tej witaminy; nawet w bardzo dużych dawkach nie jest ona toksyczna.
Q 16W jaki sposób podaje się witaminę B12 pozajelitowo ze wskazań lekarskich?
domięśniowo
Zastrzyk podaje się głęboko w pośladek, a plan leczenia zależy od nasilenia zaburzeń wywołanych niedoborem.
Q 17Ile wynosi dobowe zapotrzebowanie dorosłego człowieka na witaminę B12?
2,4 μg
Kobiety w ciąży powinny przyjmować 2,6 μg, a karmiące piersią 2,8 μg tej witaminy dziennie.
Q 18Jaki objaw może wystąpić przy bardzo wysokich dawkach witaminy B12?
krwotok z jam nosowych
Plan leczenia zastrzykami zależy od wskazań lekarskich i nasilenia zaburzeń wywołanych niedoborem witaminy w ustroju.
Q 19Gdzie w układzie trawiennym człowieka powstaje witamina B12, która nie jest już tam wchłaniana?
w jelicie grubym
Wszystko, co wyprodukują tam mikroorganizmy, zostaje wydalone wraz z kałem, więc własna produkcja nie pokrywa potrzeb organizmu.
Q 20Co zamiast witaminy B12 zawierają glony, wbrew wcześniejszym poglądom?
jej nieprzyswajalny analog
Taki związek o podobnej strukturze może wręcz utrudniać wchłanianie właściwej witaminy u człowieka.