Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Zapory wodne spiętrzają rzeki od tysięcy lat: chronią przed powodzią, gromadzą wodę i napędzają elektrownie. Ten quiz sprawdza, ile wiesz o ich historii i działaniu. Pytania prowadzą od antycznych konstrukcji na Bliskim Wschodzie, przez miasta, które wyrosły przy zaporach, po Wysoką Tamę w Asuanie. Nie zabrakło też ciemniejszej strony: wpływu zapór na ryby, klimat i ludzi oraz coraz częstszych rozbiórek.
Wszystkie 26 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Na jakiej rzece zbudowano Wysoką Tamę w pobliżu Asuanu?
Nil
Wysoka Tama jest jedną z dwóch tam w pobliżu Asuanu; starszą wybudowano na początku XX wieku.
Q 02W jakim celu zapora wodna przegradza dolinę rzeki?
Spiętrzenia wody
Zapory buduje się zwykle z betonu, żelbetu lub ziemi.
Q 03W jakim kraju zapory od wieków powstrzymują morze przed wdarciem się na tereny depresyjne?
Holandia
Zapory blokowały tam także rzeki, by regulować poziom ich wody, i często dawały początek miastom.
Q 04Co elektrownie wodne przy zaporach wykorzystują do wytwarzania energii elektrycznej?
Różnicę poziomów wody
Zapory stawia się też dla ochrony przeciwpowodziowej, gromadzenia wody i rekreacji.
Q 05Który zabytek jest najbardziej znanym obiektem przeniesionym znad Jeziora Nasera?
Abu Simbel
W operacji ratunkowej UNESCO przeniesiono wyżej lub oddano krajom biorącym w niej udział 24 większe obiekty, m.in. Świątynię Debod.
Q 06Z zysków jakiego kanału rząd Egiptu zamierzał sfinansować budowę Wysokiej Tamy?
Sueskiego
Plan ten pojawił się, gdy zawiodło obiecane wcześniej finansowanie zagraniczne.
Q 07Które państwo zaoferowało Egiptowi inżynierów, maszyny i część kosztów Wysokiej Tamy?
Związek Radziecki
Pomoc tę upamiętnia wieża wzniesiona przy samej tamie.
Q 08Czyje przemieszczanie się ma utrudniać zapora wodna w postaci zatopionego terenu?
Wojsk
Taką przeszkodę tworzy się przez niszczenie zapór, grobli czy śluz, co zamienia okolicę w zalany lub zabagniony teren.
Q 09O rozbiórce zapory w której polskiej miejscowości dyskutuje się od lat?
Włocławek
Duże zapory rozbiera się bardzo rzadko, a ogólna liczba rozebranych zapór na świecie jest mała.
Q 10W pobliżu jakiego miasta leży antyczna zapora Sadd Al-Kafara?
Kair
Konstrukcję wzniesioną około 2800 lub 2600 roku p.n.e. zniszczyły silne opady deszczu tuż przed ukończeniem budowy lub tuż po nim.
Q 11Jak nazywa się powodowane przez zapory zaburzenie ciągłości podłużnej rzeki?
Fragmentacja
Zapory uniemożliwiają rybom i innym organizmom migrację w górę i w dół rzeki oraz blokują transport osadów w korycie.
Q 12Kształt jakiego kwiatu ma wieża stojąca przy zachodnim końcu Wysokiej Tamy?
Lotosu
Wieżę wzniesiono jako pomnik upamiętniający zagraniczną pomoc przy budowie tamy.
Q 13Czym egipscy rolnicy muszą zastępować namuły zatrzymywane przez Wysoką Tamę?
Nawozami sztucznymi
Brak namułów uderzył też w tradycyjne budownictwo oparte na wypalaniu cegieł.
Q 21Ile metrów wysokości ma Wysoka Tama w Asuanie?
111
Budowla ma 3600 m długości, a jej szerokość maleje z 980 m u podstawy do 40 m u szczytu.
Q 22Jaki procent energii elektrycznej Egiptu dawała elektrownia Wysokiej Tamy w 1998 roku?
15
Gdy ruszała w 1967 roku, odpowiadała za około połowę całej produkcji energii elektrycznej kraju.
Q 23Ile generatorów ma elektrownia wodna Wysokiej Tamy w Asuanie?
12
Każdy z nich ma moc 175 megawatów, co daje łącznie około 2,1 gigawata.
Q 24Na jakiej rzece stała 37-metrowa zapora Vezins, rozebrana w 2019 roku?
Q 14Jak nazywa się główny plac Amsterdamu, rzekome miejsce dawnej zapory?
de Dam
Po niderlandzku nazwa ta znaczy po prostu „zapora”.
Q 15W jakiej strefie emisje hydroelektrowni mogą przewyższać emisje ze spalania paliw kopalnych?
Międzyzwrotnikowej
Zapory przyczyniają się też do pustynnienia obszarów położonych poniżej zbiorników zaporowych.
Q 16Którą rybę z Jangcy uznano w 2020 r. za wymarłą, m.in. z powodu budowy zapór?
Wiosłonos chiński
Gatunek przeławiano przez kilkadziesiąt lat, a zapory ostatecznie uniemożliwiły mu dotarcie do tarlisk.
Q 17W jakim kraju znajduje się najstarsza znana zapora wodna, datowana na 3000 rok p.n.e.?
Jordania
Kamienny mur typu grawitacyjnego, wysoki na 9 m i szeroki na 1 m, wspierał tam wał ziemny o szerokości 50 m.
Q 18Co w fachowym słownictwie hydrotechnicznym oznacza słowo „tama”?
Budowlę regulacyjną na rzece
Dlatego nazywanie zapory wodnej tamą, choć powszechne w mowie potocznej, specjaliści uznają za niewłaściwe.
Q 19Przy jakich obiektach muzułmańscy inżynierowie budowali zapory Pul-i-Bulaiti?
Młynach
Pierwszą wzniesiono w Szustar na rzece Karun, a wiele kolejnych powstało później w całym świecie muzułmańskim.
Q 20Na jakiej rzece w USA planowano na lata 2022–2023 początek rozbiórki czterech zapór?
Klamath
Zapory rozbiera się m.in. z powodu starzenia się obiektów, nieopłacalności i dla przywrócenia ciągłości ekologicznej rzek.
Sélune
Była to najwyższa zapora rozebrana do tego czasu w Europie.
Q 25Kto zaprojektował ziemną zaporę w państwie Chu za panowania króla Dinga?
Sunshu Ao
Zapora zalała płaską dolinę w dzisiejszej prowincji Anhui, tworząc zbiornik irygacyjny o obwodzie 100 km, który dzięki remontom działa do dziś.
Q 26Którego dnia 1970 roku ukończono budowę Wysokiej Tamy w Asuanie?
21 lipca
Budowa trwała dekadę – rozpoczęto ją w roku 1960.