Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Ziemniak przywędrował do Europy z Andów pod koniec XVI wieku i w ciągu kilku stuleci stał się jednym z filarów kuchni całego kontynentu – a w Polsce dorobił się kilkunastu gwarowych nazw, własnych pomników i poematu Mickiewicza. W tym quizie sprawdzisz, co wiesz o jego botanice, historii uprawy, toksycznych glikoalkaloidach, polskich odmianach i rekordach produkcji. Pytania rosną stopniowo od najłatwiejszych do tych, które zna tylko prawdziwy znawca bulw.
Wszystkie 27 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Do jakiej rodziny botanicznej należy ziemniak?
Psiankowate
W stanie dzikim ponad 200 gatunków bulwiastych psianek rośnie w obu Amerykach – od Stanów Zjednoczonych po Urugwaj.
Q 02Jaki glikoalkaloid sprawia, że owoce ziemniaka są trujące?
Solanina
Podczas przechowywania bulw w temperaturze od 4 do 10 °C zawartość tego związku maleje, a w wyższych temperaturach rośnie.
Q 03Jak nazywa się potocznie pąk z blizną liściową na powierzchni bulwy ziemniaka?
Oczko
Same blizny liściowe, rozmieszczone spiralnie jak na łodydze nadziemnej, nazywane są brwiami; w kącie każdej z nich tkwi pąk główny i dwa boczne.
Q 04Z jakiego języka pochodzi najpowszechniejsza w Polsce nazwa ziemniaka – „kartofel”?
Niemieckiego
Nazwa ta jest szczególnie mocno zakorzeniona w etnolekcie śląskim; na Śląsku Cieszyńskim mówi się z kolei „ziymniok”, a w gwarze sądeckiej „zimjok”.
Q 05Który kraj jest największym producentem ziemniaków na świecie?
Chiny
Produkcja w tym kraju wzrosła z 55 mln ton na przełomie wieków do ponad 88 mln ton w 2011 roku; Indie zebrały wówczas ponad 42 mln ton.
Q 06Jak brzmi łacińska nazwa gatunkowa ziemniaka?
Solanum tuberosum
Lektotyp gatunku wskazano dopiero w 1956 roku – jest nim roślina zebrana w Peru, przechowywana w zielniku Karola Linneusza.
Q 07Jak nazywa się ziemniak w gwarze poznańskiej?
Pyra
Od tej nazwy wziął imię poznański Pomnik Pyry na Łęgach Dębińskich – jeden z dwóch monumentów ziemniaka w Polsce.
Q 08W jakim kraju utworzono największy na świecie bank genów ziemniaka?
Peru
Zdeponowano w nim ponad 10 tysięcy odmian; to także w tym kraju, na terenach dawnego państwa Inków, pojawiły się pierwsze uprawy ziemniaka.
Q 09W którym roku zaraza ziemniaka przywleczona zza oceanu zaczęła niszczyć zbiory w Irlandii?
1845
Niska różnorodność genetyczna europejskich odmian sprawiała, że były one znacznie mniej odporne na choroby niż odmiany i gatunki z obu Ameryk.
Q 10Czym z botanicznego punktu widzenia jest jadalna bulwa ziemniaka?
Zmodyfikowaną łodygą
Bulwy wyrastają na kłączach (stolonach) z kątów wcześnie zamierających liści w podziemnej części pędu; zwykle osiągają 3–10 cm średnicy.
Q 11Które trzy rośliny uprawne wyprzedzały ziemniaka w światowej produkcji w 2009 roku?
Kukurydza, ryż i pszenica
Areał upraw na świecie skurczył się z ok. 23 mln ha w latach 70. XX wieku do mniej niż 18 mln ha na przełomie wieków, ale dzięki wzrostowi plonów produkcja nie maleje.
Q 12Ile mniej więcej osób zmarło w Irlandii w wyniku wielkiego głodu po zarazie ziemniaka?
1 mln
Niektórzy badacze przypisują z kolei uprawie ziemniaka gwałtowny wzrost populacji Europy w XIX wieku.
Q 13Jak nazywają ziemniaki górale w gwarze podhalańskiej?
Grula
Na Orawie i zachodnim Podhalu ziemniaki nazywa się z kolei rzepą, w gwarze orawskiej – swapką, a w języku łemkowskim – komperą.
Q 21W którym roku Hiszpanie po raz pierwszy sprowadzili ziemniaki do Europy?
1567
Odmiany chilijskie dotarły do Europy dopiero na początku XIX wieku, a znaczenie spożywcze ziemniaki zaczęły zyskiwać po 1700 roku.
Q 22Jaki tytuł nosi poemat Adama Mickiewicza z 1821 roku poświęcony ziemniakowi?
„Kartofla”
Powstanie poematu, podzielonego na cztery pieśni, datuje się na lata 1818–1821; o odmianach ziemniaka pisał też Alexandre Dumas w „Wielkim słowniku kuchni” z 1873 roku.
Q 23Jak nazywano ziemniaki w rosyjskiej pracy wydanej w 1765 roku?
Ziemnymi jabłkami
Trudności z przechowywaniem długo ograniczały transport ziemniaków; przełomem było magazynowanie w kopcach, w których przetrwają aż do wiosny następnego roku.
Q 14Na grobowcu którego władcy w Poczdamie zwyczajowo kładzie się ziemniaki?
Fryderyk II Wielki
W części Europy ziemniaka wprowadzano do uprawy odgórnymi zarządzeniami – w Prusach robił to właśnie ten monarcha, a w Rosji Piotr I Wielki.
Q 15Który rok Organizacja Narodów Zjednoczonych ogłosiła Międzynarodowym Rokiem Ziemniaka?
2008
W tym samym roku odsłonięto pomnik ziemniaka w słoweńskiej miejscowości Šenčur koło Kranj.
Q 16Jaką chorobę miało według dawnych wierzeń wywoływać jedzenie bulw ziemniaka?
Trąd
W XVII i XVIII wieku ziemniaki traktowano w Europie również jako roślinę ozdobną, a ich uprawa stała się powszechna dopiero w XVII wieku.
Q 17Który król Francji kazał wojsku strzec plantacji ziemniaków, by wzbudzić ciekawość chłopów?
Ludwik XVI
Później świadomie przestawano pilnować pól, a okoliczna ludność, uznając roślinę za cenną, rozkradała plony – co przyspieszyło upowszechnienie uprawy.
Q 18Które miejsce na świecie zajmuje Polska pod względem rocznych zbiorów ziemniaków?
8.
Obszar upraw szacowano w 2017 roku na 329 tys. hektarów, a około 95% powierzchni uprawy przypada na gospodarstwa indywidualne.
Q 19Jak nazywa się proces tworzenia bulw, regulowany u ziemniaka przez fotoperiod i temperaturę?
Tuberyzacja
Do zawiązywania bulw dochodzi w warunkach dnia krótkiego lub spadku temperatury; wysokie temperatury i długi dzień opóźniają ich wzrost.
Q 20W powieści którego pisarza z 1874 roku pojawia się wzmianka o uprawie fioletowych ziemniaków?
Juliusz Verne
Chodzi o „Tajemniczą wyspę”; podczas okupacji w Polsce botaniczka Bolesława Starmach wydała z kolei poradnik „Sto potraw z ziemniaków”.
Q 24Z którego dzikiego gatunku wywodzą się według badań genetycznych wszystkie odmiany ziemniaka?
Solanum brevicaule
Ponad 99% współczesnych odmian wywodzi swój germplasm od odmian chilijskich, które trafiły do Europy dopiero na początku XIX wieku.
Q 25Jak nazywa się francuska odmiana ziemniaka o barwnym miąższu?
Vitelotte
Barwne odmiany mogą zapobiegać chorobom sercowo-naczyniowym i nowotworom, a ich przeciwnowotworowe działanie utrzymuje się nawet po rocznym przechowywaniu i upieczeniu.
Q 26Ile odmian ziemniaka zawiera Krajowy rejestr w Polsce?
107
Odmiany dzieli się według terminu zbioru – od bardzo wczesnych, jak Denar czy Lord, po późne, jak Bzura czy Medea.
Q 27Jak nazywa się najstarsza zachowana polska odmiana ziemniaka, wyhodowana w 1893 roku?
Marius
Wyhodował ją Henryk Dołkowski; badaniem nowych odmian zajmuje się dziś Instytut Ziemniaka w ramach Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin.