Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Wat mag je wel en niet eten? Religies, wetgevers en dierenbeschermers hebben daar door de eeuwen heen heel verschillende antwoorden op gegeven. De joodse spijswetten bepalen tot op de dag van vandaag welke dieren rein zijn, hoe ze geslacht moeten worden en waarom vlees en melk gescheiden blijven. Aan de andere kant van het spectrum staat foie gras: een delicatesse met een geschiedenis van duizenden jaren, die in steeds meer landen verboden wordt vanwege het dwangvoederen. Deze quiz test wat je weet over kasjroet, koosjer slachten, de Nederlandse politiek rond de rituele slacht en de omstreden ganzenlever.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke twee kenmerken moet een waterdier hebben om volgens kasjroet rein te zijn?
Vinnen en schubben
Daardoor vallen garnalen, paling, meerval, kreeft, rog en steur af; haaien gelden als onrein, maar zwaardvissen worden soms wel als rein beschouwd.
Q 02Welk van deze dieren mag volgens de joodse spijswetten wél gegeten worden?
Gazelle
Alleen tweehoevige herkauwers zijn toegestaan; ook rund, schaap, geit, hert en wild bergschaap vallen daaronder, paard en varken niet.
Q 03Welke alcoholische drank mag volgens kasjroet van alle merken gedronken worden?
Bier
Dat geldt ook voor veel andere alcoholische dranken, al bevatten sommige melk en mogen die dan niet bij vlees worden gedronken.
Q 04Voor welk joods feest gelden aparte, tijdgebonden kasjroetwetten?
Pesach
Daarnaast bestaan er plaatsgebonden regels die alleen gelden voor landbouwproducten uit het land waar de spijswetten ontstonden.
Q 05Welke partij diende in 2008 een wetsvoorstel in voor verplichte bedwelming bij rituele slacht?
Partij voor de Dieren
Het ministerie van Landbouw liet vooruitlopend daarop een wetenschappelijke literatuurstudie uitvoeren naar het welzijn van onbedwelmd geslachte dieren.
Q 06Hoe noemt het jodendom voedsel dat niet aan de spijswetten voldoet?
Treife
De term betekent letterlijk een dier dat een natuurlijke dood is gestorven; in het Nederlands wordt 'niet koosjer' ook gezegd van iets wat niet pluis is.
Q 07Welke drank is alleen koosjer als het hele productieproces door Joden is uitgevoerd?
Wijn
Verdere voorschriften voor de ingrediënten zijn er niet; de vermelding van de certificering staat op het etiket.
Q 08In welk land is de koosjercertificering van overheidswege geregeld?
Israël
Daar staat vaak een klein logo van het rabbinaat op elke verpakking, omdat alleen het woord 'koosjer' niet volstaat bij zoveel gradaties van certificering.
Q 09Welk oud volk was verrast door de smaak van de vette levers van trekganzen langs de Nijl?
Egyptenaren
De ganzen propten zich vóór de vogeltrek vol met voedsel om genoeg energie te hebben, waardoor hun lever vanzelf vervette.
Q 10Welk Bijbels verbod werd uitgebreid tot de strikte scheiding van vlees- en zuivelproducten?
Een bokje koken in de melk van zijn moeder
Het voorschrift staat in Deuteronomium 14:21 en Exodus 23:19 en leidde tot de eis van twee aanrechten in een koosjere keuken.
Q 11Hoe heet de joodse rituele slachtmethode met de halssnede?
Sjechita
Met één snede worden zowel de luchtpijp als de slokdarm doorgesneden, zodat het dier onmiddellijk sterft.
Q 12Hoe heet voedsel dat volgens kasjroet zowel met vlees als met melk gegeten mag worden?
Parwe
Vis valt in deze neutrale categorie, al mogen vlees en vis niet tegelijk gegeten worden, wel binnen één maaltijd.
Q 13Welk orgaan verwierp op 19 juni 2012 het wetsvoorstel tot verplichte bedwelming?
Eerste Kamer
In 2018 werd een nieuwe versie ter advies voorgelegd aan de Raad van State, die oordeelde dat het voorstel de vrijheid van godsdienst te veel aantastte.
Q 21Hoe heet het rabbinale certificaat dat de koosjerheid van een winkel of restaurant bevestigt?
Hechsjer
Een rabbijn of rabbinale rechtbank verstrekt het voor een bepaalde periode aan onder meer restaurants, bakkerijen en fastfoodzaken.
Q 22Welk fruit gaven de Romeinen aan hun ganzen, waaraan de naam 'iecur ficatum' herinnert?
Vijgen
Het Romeinse voer liet sporen na in de Romaanse talen: hun woord voor 'lever' is ervan afgeleid.
Q 23Hoeveel tijd moet er volgens de Nederlands-Joodse traditie minstens tussen vlees en melk zitten?
Een uur
Andere tradities hanteren langere wachttijden; in de keuken horen bovendien aparte pannen, borden, bestek en theedoeken voor vlees en melk.
Q 14Hoe heet de speciaal opgeleide persoon die dieren volgens kasjroet mag slachten?
Sjocheet
Het slachten gebeurt onder rabbinaal toezicht; aas en vlees van een nog levend dier zijn daardoor per definitie uitgesloten.
Q 15Welke universiteit deed de literatuurstudie naar het welzijn bij onbedwelmde rituele slacht?
Wageningen Universiteit
De onderzoekers concludeerden dat runderen na de halssnede relatief lang bij bewustzijn kunnen blijven doordat de arteria vertebralis niet wordt doorgesneden.
Q 16In welk museum staat een meer dan 4500 jaar oud beeld van een vetgemeste gans?
Louvre
Ook de Grieken kenden de vette ganzenlever: Homeros schreef over ganzen die met tarwekorrels werden gevoederd.
Q 17In welk Bijbelboek staat, naast Deuteronomium 14, de basis van de joodse spijswetten?
Leviticus
De voorschriften gaan uit van de fauna van het Heilige Land; latere gemeenschappen moesten zelf bepalen of dieren uit andere streken rein waren.
Q 18Welke instantie verstrekt Nederlandse koosjerwinkels hun certificaat van koosjerheid?
Het Opperrabbinaat voor Nederland
Koosjer vlees staat hier al 400 jaar onder toezicht van een en dezelfde certificeerder, van de slachter tot het plakje worst thuis.
Q 19Welk Noord-Amerikaans dier beschouwden joden daar als rein?
Bizon
Of hetzelfde geldt voor de kalkoen is omstreden; bij vogels wordt vaak een opponeerbare eerste teen als eis gesteld.
Q 20Vanwege welke aartsvader wordt de heupzenuw van een koosjer geslacht rund niet gegeten?
Jakob
Omdat het verwijderen van die zenuw veel werk is, wordt het heupvlees vaak aan een niet-koosjere slager verkocht.
Q 24Waarvan is het stremsel afkomstig dat bij koosjere kaasbereiding aan de melk mag worden toegevoegd?
Lebmaag van een kalf
Het stremsel wordt niet als vlees gezien; kaas mag, net als brood, alleen gegeten worden als een jood het heeft gemaakt.
Q 25In welke streek beschreef Olivier de Serres in 1619 al het vetmesten van ganzen?
Gascogne
Pas na de introductie van maïs in de achttiende eeuw groeide de productie in Zuidwest-Frankrijk uit tot een gastronomische specialiteit.
Q 26Hoe heet het vlijmscherpe, kaarsrechte mes dat bij de joodse rituele slacht wordt gebruikt?
Chalaf
Het mes moet zo scherp en recht zijn dat het dier met één enkele snede onmiddellijk gedood wordt.
Q 27Welke spelling hanteert het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap voor het woord koosjer?
kosjer
Het gaat om een open lettergreep ko-sjer; in de Nederlands-Asjkenazische uitspraak hoor je ook wel een 'ou'-klank.
Q 28Met hoeveel stemmen vóór nam de Tweede Kamer op 28 juni 2011 het bedwelmingsvoorstel aan?
116
Slechts 30 Kamerleden stemden tegen; een jaar later strandde het voorstel alsnog in de senaat met 21 stemmen voor en 51 tegen.
Q 29Hoeveel runderen werden er in 2010 in Nederland ongeveer onverdoofd geslacht?
16.000
Daarnaast ging het om zo'n 180.000 schapen, geiten en lammeren; circa 90% van de onverdoofde slacht was halal en 10% koosjer.
Q 30Welke rabbijn vertegenwoordigt in Nederland verschillende koosjertoezichtorganisaties?
Aryeh Leib Heintz
In de Verenigde Staten zijn vooral de Orthodox Union, Organized Kashrus, StarK en het Central Rabbinical Congress bekende certificeerders.