Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De wortel, ook wel peen genoemd, is een van de bekendste groenten van Nederland. Achter die oranje knabbel schuilt een verrassend verhaal over kleur, kweek en koningshuis. Deze quiz gaat over de herkomst van de wortel, de teelt in de moestuin en op de akker, ziekten en plagen, en de typen peen van fijn tot grof. Ook de worteltaart komt aan bod: van het beslag en het glazuur tot de geschiedenis van het gebak.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01In welke vitamine zet het lichaam het bètacaroteen uit wortels om?
A
Wortels zijn rijk aan bètacaroteen; de groente is botanisch dezelfde soort als de wilde peen.
Q 02Waarmee wordt een worteltaart vaak geglazuurd?
Roomkaasglazuur
Het glazuur bestaat uit poedersuiker, boter en roomkaas.
Q 03Welke kleur heeft een worteltaart gewoonlijk?
Bruin
Dat is opvallend, want de wortelen die erin verwerkt zijn, hebben meestal een heel andere tint.
Q 04Welke vorst zou volgens een lang geloofd verhaal met een nieuwe wortelkleur zijn geëerd?
Willem van Oranje
Onderzoek wees uit dat wortels in die kleur al vóór zijn tijd bestonden, dus het eerbetoon klopt niet.
Q 05Welke textuur heeft een worteltaart gewoonlijk?
Zacht en dicht
De wortelen in het beslag worden tijdens het bakken vanzelf zacht.
Q 06In welke provincie stond de wortel bekend als dykwoartel?
Friesland
De naam wijst op de teelt aan de zeedijk en onderscheidde de groente van de zogeheten bierwoartel.
Q 07Tijdens welke oorlog bracht rantsoenering de worteltaart in Groot-Brittannië terug?
Tweede Wereldoorlog
De populariteit van het gebak werd daar toen waarschijnlijk nieuw leven ingeblazen.
Q 08Welke kleur heeft de wortel die soms tussen gekweekte wortelen opduikt door wilde peen?
Wit
De afwijkende nakomeling ontstaat doordat de wilde plant en de groente tot dezelfde soort behoren en zich gemakkelijk laten kruisen.
Q 09Van welk materiaal zijn de worteltjes waarmee worteltaart vaak wordt versierd?
Marsepein
Als alternatief wordt de taart ook wel met gehakte walnoten versierd.
Q 10Vanaf welke maand kan de wortel al worden gezaaid?
Januari
De wortel is een dankbare groente voor de tuin en groeit ook in bakken op het balkon.
Q 11Welke handeling in een wortelveldje laat de overgebleven peentjes beter groeien?
Uitdunnen
Al vrij snel kan men elke dag een paar worteltjes uittrekken om rauw te eten.
Q 12Welke wetenschappelijke naam deelt de gekweekte wortel met de wilde peen?
Daucus carota
Botanisch zijn de groente en de wilde plant één soort; ze laten zich dan ook heel gemakkelijk met elkaar kruisen.
Q 13Sinds welke periode worden wortelen in zoete cakes gebruikt?
Middeleeuwen
Wortelen waren toen makkelijker te krijgen dan schaarse en dure zoetstoffen.
Hoe raakt het zaad van wilde peen over grote afstanden verspreid?
Q 21Welke groente heet in het Fries bierwoartel?
Pastinaak
Deze groente werd oorspronkelijk vooral langs weg- en slootbermen geteeld en verzameld.
Q 22Welke klasse peen heeft een gewicht van 50 tot 200 gram?
B-peen
De zwaarste klasse grove peen bestaat uit wortels van meer dan 400 gram per stuk.
Q 23Waarmee wordt peen in de onderdekkersteelt 's winters afgedekt?
Plastic folie en stro
De afdekking beschermt tegen de vorst; deze peen wordt na de winter tot in mei geoogst.
Q 24Welke plant wordt geteeld om wortellesieaaltjes effectief te bestrijden?
In de vacht van dieren
Het zaad blijft hangen aan dieren die langs de plant lopen en lift zo ongemerkt mee.
Q 15Waarmee houden telers op kleine schaal de wortelvlieg bij hun planten weg?
Fijnmazige netten
In de biologische teelt wordt daarnaast een grote afstand tot het volgende veld aangehouden.
Q 16Tot in welke jaren van de 20e eeuw was worteltaart in Nederland nog vrij onbekend?
Zeventig
Aan de overkant van de Noordzee was het gebak toen al veel langer een bekende verschijning.
Q 17Naar welk kenmerk wordt peen tegenwoordig vooral ingedeeld?
Grofheid
Zo bestaan er fijne, middelgrove en grove peen, elk met een eigen gewichtsklasse.
Q 18Welk ingrediënt telt bij worteltaart, net als eieren, als nat?
Suiker
De bereiding is eenvoudig: natte en droge ingrediënten worden apart gemengd en daarna samengevoegd.
Q 19Wat is het zaad van de wortel botanisch gezien eigenlijk?
Vrucht
Voor het zaaien wordt het eerst gewreven, zodat het zich goed laat uitzaaien.
Q 20Bij een tekort aan welke teeltmaatregel kunnen aaltjes in peen een probleem worden?
Vruchtwisseling
Meerdere soorten aaltjes kunnen schade aanrichten; nematodenonderzoek laat zien welke er in de grond zitten.
Afrikaantje
De plant heet wetenschappelijk Tagetes patula; andere soorten aaltjes vragen om andere maatregelen.
Q 25Op welke grondsoort kunnen maïswortelknobbelaaltjes in peen optreden?
Zandgrond
Het gaat om Meloidogyne chitwoodi en het bedrieglijke Meloidogyne fallax.
Q 26Bij welk type peen zijn de grenzen tussen de rassen niet vervaagd?
Ronde peen
Omdat de overige typen zo door elkaar lopen, is vaak moeilijk te zeggen waartoe een wortel behoort.
Q 27Hoeveel gram weegt een wortel die als fijne peen telt maximaal?
150
De ondergrens voor fijne peen ligt bij 12 gram; zwaardere wortels vallen in de grove klassen.
Q 28Voor de inwoners van welk Fries dorp is Dykwoartels een scheldnaam?
Langweer
Het woord is afgeleid van de Friese naam voor de wortel, die aan de zeedijk werd verbouwd.
Q 29In welk jaar schreef Christianus Schotanus over de dijckwortelen van Barradeel?
1664
Hij beschreef dat men er aan de zeedijk goede peen verbouwde, die een eigen naam droeg.
Q 30Wat is de wetenschappelijke naam van de wortelvlieg?
Chamaepsila rosae
Aantasting door dit vliegje geldt als een van de grootste plagen in de teelt van peen.