Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Kawa przeszła długą drogę: od owoców gotowanych z masłem i solą w Etiopii, przez jemeńskie palarnie i port Mokka, po kawiarnie Stambułu, Oksfordu i Wiednia. Do Polski trafiła od Turków, a Jan III Sobieski był jednym z jej pierwszych wielbicieli. W quizie sprawdzisz, co wiesz o historii napoju, jego drodze do Polski – od kafehausów Gdańska po PRL-owską Inkę – oraz o uprawie kawowca i metodach obróbki ziaren. Na koniec kilka pytań o parzenie, rynek kawy i najdroższą kawę świata.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Z jakiego kraju pochodzi kawa?
z Etiopii
Do Europy napój dotarł dopiero około XVI wieku; dziś to jedna z najpopularniejszych używek świata i główne źródło kofeiny.
Q 02Jakie wyjątkowo pobudzone zwierzęta miał spotkać sufi asz-Szadhili, odkrywając kawę?
kozy
Z ciekawości spróbował zjadanych przez nie owoców i tak poznał ich niezwykły wpływ na organizm człowieka.
Q 03W jakich naczyniach podawano kawę w PRL-u, co pozostało zwyczajem po tamtym okresie?
w szklankach
Wśród młodego pokolenia upowszechnił się z kolei zwyczaj picia kawy z ceramicznych kubków zamiast filiżanek.
Q 04Jak miał na imię etiopski pasterz, który według legendy odkrył kawę?
Kaldi
Konkurencyjna legenda przypisuje odkrycie sufiemu Szejchowi asz-Szadhiliemu, który podczas wędrówki po Afryce zauważył niezwykle pobudzone zwierzęta.
Q 05Jak nazywała się kawa zbożowa, którą w PRL-u próbowano zastąpić importowane ziarna?
„Inka”
Próba się nie powiodła, a niedobory prawdziwej kawy sprawiły, że stała się ona jednym z najpowszechniejszych rodzajów łapówek.
Q 06Po jakim czasie od wypicia kawy zaczyna się odczuwać bezpośredni wpływ kofeiny?
po około pół godzinie
Kofeina pobudza organizm, zwiększa sprawność myślenia i znosi zmęczenie, dlatego kawę pije się przede wszystkim rano.
Q 07Kto według tradycji założył pierwszą kawiarnię w Wiedniu po zwycięstwie z 1683 roku?
Jerzy Franciszek Kulczycki
Legenda mówi, że skorzystał z zapasów kawy porzuconych przez uciekających Turków, a potem spopularyzował dodawanie do napoju cukru i mleka.
Q 08Z odchodów jakiego zwierzęcia pozyskuje się ziarna najdroższej kawy świata, kopi luwak?
łaskuna muzanga
Zwierzę zjada tylko najlepsze owoce, a po częściowym nadtrawieniu w jego żołądku ziarna tracą gorzki smak i zyskują lepszy aromat.
Q 09Który polski król był miłośnikiem kawy w czasach, gdy większość uważała ją za niesmaczną?
Jan III Sobieski
Napój cenił także Bohdan Chmielnicki, za to poeci Wacław Potocki i Jan Andrzej Morsztyn otwarcie go potępiali.
Q 10Na co robusta jest mniej odporna niż arabika?
na zimno
Uprawa robusty ogranicza się do pasa 10 równoleżnika po obu stronach równika, a jej plantacje leżą zwykle na wysokości 400–600 m n.p.m.
Q 11Pod jaką nazwą bardziej znany jest arabski port Al-Mucha, wielki ośrodek handlu kawą?
Mokka
Port leży na południowym krańcu Morza Czerwonego; już pod koniec XV wieku handlowano w nim ziarnami rośliny zwanej kohwet.
Q 12W którym mieście w 1554 roku otwarto pierwszą kawiarnię?
w Stambule
Nad Bosforem kariera napoju rozwijała się wolno: pierwsze kawiarnie stawały się forami burzliwych dyskusji, co niepokoiło sułtanów.
Q 13Które państwo jest drugim największym producentem kawy na świecie?
Wietnam
Lider, Brazylia, zbiera 2,44 mln ton rocznie i odpowiada za jedną trzecią światowego rynku, zatrudniając przy uprawie 5 milionów osób.
Q 21W którym mieście znajduje się największy port przeładunkowy kawy?
w Hamburgu
Główną giełdą, na której handluje się kawą, jest natomiast Nowojorska Giełda Kawy i Cukru.
Q 22Gdzie Francja założyła swoje pierwsze plantacje kawowca?
na Martynice
Wkrótce uprawę rozpoczęto również w Gujanie Francuskiej, skąd w 1719 roku Portugalczycy wykradli sadzonki dla Brazylii.
Q 23Który poeta w 1670 roku jako pierwszy wymienił kawę w utworze po polsku?
Jan Andrzej Morsztyn
W elegii do kuzyna wspominał „kafę” jako trunek dla baszów, lecz napój mu nie smakował – nazwał go „brzydką trucizną i jadami”.
Q 14Jak nazywano wykwalifikowaną służbę, którą zamożna szlachta zatrudniała do parzenia kawy?
kawiarka
Kawę podawano państwu rankiem do łóżka „na rozbudzenie”, a także dla smaku podczas podwieczorku.
Q 15Dokąd kupcy arabscy przywieźli kawę przypuszczalnie w XIII lub XIV wieku?
do Jemenu
Prawdopodobnie tam opracowano metodę prażenia nasion i wytwarzania z nich napoju, który Beduini rozpowszechnili potem w całej Arabii.
Q 16Z jakim dodatkiem pito pod koniec XVIII wieku słynną mocną kawę „po polsku”?
z tłustą śmietanką
Wśród cudzoziemców taka kawa dorównywała sławą polskiemu chlebowi, a słabą kawę nazywano dla odróżnienia „niemiecką” lub „śląską”.
Q 17W którym mieście w 1650 roku otwarto pierwszą kawiarnię w Anglii?
w Oksfordzie
Lokal należał do osmańskiego Żyda imieniem Jakub; dwa lata później podobny przybytek ruszył przy alei świętego Michała w stolicy.
Q 18Które polskie miasto jako pierwsze ogarnęła moda na picie kawy?
Gdańsk
Powstały tam pierwsze kawiarnie zwane kafehausami; na początku XVIII wieku sławny lokal założył w tym mieście Antoni Momber.
Q 19Co oprócz kawy oznacza po arabsku słowo kahva?
wino
To drugie znaczenie jest starsze; inne hipotezy wywodzą nazwę od regionu Kaffa w Etiopii lub od słowa kohwet, oznaczającego siłę.
Q 20Który papież na początku XVII wieku dał przyzwolenie na picie kawy w świecie chrześcijańskim?
Klemens VIII
Używka budziła w Europie kontrowersje, bo jako produkt pochodzenia arabskiego uchodziła w oczach niektórych za dzieło szatana.
Q 24Gdzie Holandia założyła w 1658 roku swoje pierwsze plantacje kawy?
na Cejlonie
Uprawę rozszerzono następnie na Jawę, skąd rozprzestrzeniła się na cały Archipelag Sundajski.
Q 25Jaki lud, zamieszkujący etiopski region Kaffa, prawdopodobnie odkrył kawę?
Oromo
Owoce kawowca wykorzystywano w Etiopii już w I tysiącleciu p.n.e., ale nie uprawiano ich – zbierano je ze stanowisk naturalnych.
Q 26Kto w 1779 roku napisał komedię zatytułowaną „Kawa”?
Adam Kazimierz Czartoryski
Napój uwielbiał też Ignacy Krasicki, a w 1795 roku ukazał się pierwszy polski podręcznik dla kawiarzy, przełożony z francuskiego.
Q 27W którym mieście, zajętym przez Osmanów, Polacy poznali kawiarnie jeszcze przed 1683 rokiem?
w Kamieńcu Podolskim
Kawiarnie otwarto tam dla wojsk osmańskich; w całej Polsce kawa w tureckiej formie rozpowszechniła się dopiero po bitwie pod Wiedniem.
Q 28Który niemiecki botanik i podróżnik jako pierwszy Europejczyk opisał kawę?
Leonhard Rauwolf
W 1573 roku wyruszył na trzyletnią podróż po Bliskim Wschodzie, by szukać ziół i lekarstw dla kompanii kupieckiej swojego szwagra.
Q 29Który poseł osmański w 1669 roku zapoznał paryskie elity z kawą na swoim przyjęciu?
Mustafa Pasza
Do Francji kawę sprowadzono prawdopodobnie dopiero w 1644 roku, a pierwszy paryski kafehaus otwarto w 1671 roku.
Q 30Jaką firmę prowadził Tadeusz Tarasiewicz, który w 1882 roku zaoferował kawę z własnej palarni?
„Pluton”
Wcześniej kawę sprzedawano surową i palono ją w domach na skomplikowanych maszynkach, z niepewnym skutkiem.