Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Masło orzechowe to smarowidło z prażonych orzeszków ziemnych, które zrobiło karierę w kuchni amerykańskiej, a dziś stoi także na polskich półkach, choć pod nieco inną nazwą. W quizie sprawdzisz, co wiesz o jego wynalazcy, składzie, wartościach odżywczych i etapach produkcji. Nie zabraknie też pytań o samą roślinę, z której nasion powstaje, czyli orzachę podziemną. Pytania mają różny poziom trudności: od kuchennych oczywistości po szczegóły dla prawdziwych znawców.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Z dodatkiem czego zwykle przyrządza się kanapki z masłem orzechowym w krajach anglosaskich?
dżemu
Po angielsku to peanut butter and jam sandwich, a w odmianie amerykańskiej języka – peanut butter and jelly sandwich.
Q 02Jak nazywa się rodzaj masła orzechowego z kawałkami orzechów?
chrupkie
W handlu rozróżnia się dwa rodzaje tego smarowidła; drugi z nich ma gładką konsystencję, bez wyczuwalnych kawałków.
Q 03Jaką groźną reakcję może wywołać u alergika nawet niewielka ilość orzeszków ziemnych?
wstrząs anafilaktyczny
Alergia na orzeszki dotyka tylko 1–2% populacji (dane dla USA), ale należą one do najsilniejszych alergenów.
Q 04Jak określa się w handlu masło orzechowe bez tłuszczów uwodornionych i sztucznych dodatków?
naturalne
Uwodornione oleje roślinne dodaje się zwykle po to, by przedłużyć trwałość gotowego produktu.
Q 05Z jakiej części świata pochodzi orzacha podziemna, roślina rodząca orzeszki ziemne?
Ameryki Południowej
Najprawdopodobniej wywodzi się z rejonu Boliwii i południowego Peru, a w stanie dzikim nie jest znana.
Q 06Do jakiej rodziny roślin należy orzacha podziemna, z której nasion robi się masło orzechowe?
bobowatych
Zdradzają to motylkowe kwiaty, a korzenie tej rośliny pokrywają liczne brodawki korzeniowe.
Q 07Ile procent masy masła orzechowego stanowi tłuszcz?
46–50%
Właśnie dlatego to produkt wysokoenergetyczny; dodawane do niego oleje roślinne są zazwyczaj częściowo lub całkowicie utwardzone.
Q 08Jaki typ owocu orzacha podziemna wciska pod powierzchnię gleby?
strąk
Owoce mają bruzdowaną, włóknistą owocnię, osiągają zwykle 3–6 cm i zawierają od 1 do 5 nasion.
Q 09Nawet po ilu latach w temperaturze pokojowej typowe masło orzechowe pozostaje jadalne?
dwóch
Nie trzeba go przy tym chłodzić, choć z czasem pogarszają się jego walory smakowe.
Q 10Komu podawanie przetworów z orzeszków ziemnych znacząco zmniejsza ryzyko alergii na nie?
niemowlętom
To ważne odkrycie, bo orzeszki ziemne są jednym z najsilniejszych alergenów, a w Unii Europejskiej informacja o nich na etykiecie żywności jest obowiązkowa.
Q 11Który produkt z orzachy, obok masła orzechowego, uchodzi za najważniejszy ekonomicznie?
olej arachidowy
Masło orzechowe zajmuje pierwsze miejsce tylko w niektórych krajach, na przykład w Stanach Zjednoczonych.
Q 12W którym stanie USA popularne są cukierki „buckeye” z masła orzechowego i czekolady?
Ohio
Powstają z kropli masła orzechowego zanurzanej w roztopionej czekoladzie; masło to dodaje się też do rozmaitych ciast i ciastek.
Q 13Który amerykański lekarz wynalazł w XIX wieku masło orzechowe?
John Harvey Kellogg
Podawane są dwie daty powstania jego wynalazku: 1893 i 1899.
Q 21W którym roku Trybunał Sprawiedliwości UE zakazał „mlecznych” nazw wyrobów roślinnych?
2017
Orzeczenie zapadło 14 czerwca i objęło między innymi nazwę „masło orzechowe”.
Q 22Dla osób chorujących na co wyrabia się pieczywo z odtłuszczonych orzeszków ziemnych?
cukrzycę
Nasiona te służą też jako namiastka kawy i kakao, a tłuczone dają mączkę dodawaną do zup i innych potraw.
Q 23W który kwas tłuszczowy szczególnie bogaty jest tłuszcz zawarty w maśle orzechowym?
oleinowy
Stanowi on 45–50% tego tłuszczu, w którym jest też pewna ilość niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych.
Q 14Podczas którego etapu produkcji masła orzechowego dodaje się sól i pozostałe składniki?
mielenia
Przebrane orzechy rozdrabnia się wtedy pod odpowiednim ciśnieniem na pastę, do której trafia też uwodorniony olej roślinny.
Q 15Jaka jest minimalna zawartość orzechów w maśle orzechowym według przepisów federalnych USA?
90%
Podobną proporcję podają polskie podręczniki; maksymalny udział soli w gotowym produkcie to według nich 1,5%.
Q 16Ile procent masła orzechowego stanowią białka?
26–30%
Z tego powodu zalicza się je do produktów białkowych; zawiera ono też znaczne ilości włókna pokarmowego.
Q 17Ile kanapek z masłem orzechowym zjada statystyczne amerykańskie dziecko, zanim dorośnie?
1500
Aromat masła orzechowego należy też w USA, obok kawy, do najbardziej rozpoznawalnych zapachów żywności.
Q 18Arachibutyrophobia to lęk przed przyklejeniem się masła orzechowego do której części ciała?
podniebienia
Określenie tej nietypowej fobii funkcjonuje w języku angielskim.
Q 19Jak nazywa się witamina B2, obecna w maśle orzechowym w stosunkowo dużych ilościach?
ryboflawina
Oprócz niej masło orzechowe dostarcza sporo witaminy E, niacyny, tiaminy i witaminy B6.
Q 20Jaką metodą pakuje się gotowe masło orzechowe do słoików i kubków?
próżniową
Masę schładza się wcześniej do 49–77 °C, a opakowaniami są słoiki szklane albo słoiki lub kubki z tworzyw sztucznych.
Q 24Na jaki proces czeka zapakowane masło orzechowe, gdy po produkcji „odpoczywa”?
krystalizację
To ostatni etap wytwarzania: produkt pozostaje w opakowaniu, aż przemiana ta zajdzie w całej jego masie.
Q 25Którego składnika mineralnego masło orzechowe ma mniej niż surowe orzechy arachidowe?
żelaza
Zawartość pozostałych składników mineralnych, takich jak fosfor, potas czy miedź, jest w obu produktach podobna.
Q 26Jak określa się gorzką część orzeszka ziemnego, opcjonalnie usuwaną przy wyrobie masła?
serce
Usunięcie tej części jest możliwe przy blanszowaniu w prądzie gorącego powietrza; blanszowanie gorącą wodą ją zachowuje.
Q 27Do ilu stopni Celsjusza rozgrzany jest piec, w którym praży się orzechy na masło orzechowe?
430
Same orzechy nagrzewają się w nim do ok. 160 °C i pozostają w tej temperaturze przez 40–60 minut.
Q 28Jak nazywa się rośliny, które – jak orzacha podziemna – wpychają dojrzewające owoce do ziemi?
geokarpiczne
Po przekwitnięciu dolna część zalążni wydłuża się i kieruje do dołu; owoc dojrzewa potem na głębokości do 5, rzadziej 8 cm.
Q 29Ile miligramów sodu zawiera 100 g typowego solonego masła orzechowego?
426
Odpowiada to mniej więcej 1,1% soli; w maśle niesolonym sodu jest zaledwie 17 mg na 100 g.
Q 30Jako jaki typ rośliny orzacha podziemna notowana jest we florze Polski?
efemerofit
W umiarkowanym klimacie może być uprawiana w szklarniach i wynoszona latem w pojemnikach poza osłony.