Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Czym właściwie jest żywność w świetle prawa, ile jedzenia marnuje się na świecie i dlaczego kilogram szafranu kosztuje tyle, co używany samochód? Ten quiz łączy suche definicje z historią najdroższej przyprawy świata. Sprawdzisz, ile kwiatów trzeba zebrać na garść znamion, w jakich potrawach od Iranu po Asturię szafran gra główną rolę i jak handlarze rozpoznają stary towar. Pytania mają różny poziom trudności, a każda odpowiedź jest opatrzona krótkim wyjaśnieniem.
Wszystkie 28 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01W jakiej części organizmu środki spożywcze ulegają strawieniu po przyjęciu doustnym?
W przewodzie pokarmowym
Po strawieniu składniki odżywcze są wchłaniane do wnętrza organizmu; ten etap nazywa się odżywianiem i dostarcza składników budulcowych, energetycznych i regulujących.
Q 02Który z produktów jest typowym przykładem żywności przetworzonej?
Dżem
Żywność nieprzetworzona to produkty w postaci naturalnej, przeznaczone do bezpośredniego spożycia, jak warzywa, owoce i zioła.
Q 03Która przyprawa jest najdroższa wagowo na świecie?
Szafran
Wysoką cenę tłumaczy ręczny zbiór drobnych słupków kwiatowych, jedynej części rośliny o pożądanym smaku i zapachu.
Q 04Który z wymienionych produktów nie jest żywnością w rozumieniu prawa unijnego?
Tytoń
Poza wyrobami tytoniowymi z definicji wyłączono również pasze, produkty lecznicze, kosmetyki i środki odurzające.
Q 05Który kraj jest dziś największym producentem szafranu na świecie?
Iran
Niemal cała światowa produkcja mieści się w pasie od Morza Śródziemnego po Kaszmir; na pozostałych kontynentach uprawy są śladowe.
Q 06Jaka część światowej produkcji żywności kończy na śmietnisku?
Jedna trzecia
Straty liczone w pieniądzach sięgają setek miliardów dolarów rocznie, a w samej Polsce marnuje się kilka milionów ton zdatnego do spożycia jedzenia.
Q 07Z której części szafranu uprawnego wytwarza się przyprawę?
Ze znamion słupków
Po zbiorze surowiec trzeba natychmiast wysuszyć, bo rozkład i pleśń błyskawicznie niszczą wartość produktu.
Q 08Od jak dawna szafran służy jako składnik przypraw, kosmetyków, leków i pigmentów?
od ponad 3000 lat
Roślina pochodzi prawdopodobnie z Azji południowo-zachodniej, lecz dziś znana jest wyłącznie z upraw i nie występuje już dziko.
Q 09Do czego porównuje się zapach wysuszonego szafranu?
Do skoszonej trawy
Wysuszone znamiona mają cierpki smak i delikatnie metaliczny połysk, a w kuchni ich aromat bywa też opisywany jako miodowy z nutą siana.
Q 10Do czego porównano powierzchnię uprawy potrzebną na 45 dekagramów szafranu?
Do boiska piłkarskiego
Dodatkowym kłopotem plantatorów jest to, że wszystkie rośliny kwitną jednocześnie, a kwitnienie mija bardzo szybko.
Q 11Który termin jest szerszy od „żywności”, bo obejmuje także paszę dla zwierząt?
Pokarm
Żywność to wyłącznie to, co trafia na stół człowieka; pasza to osobna kategoria, choć oba pojęcia mieszczą się w jednym, szerszym słowie.
Q 12Ile jedzenia zdatnego do spożycia zmarnowano w Polsce w 2020 roku?
9 mln ton
Dla porównania cała Europa utylizuje rocznie około 100 milionów ton żywności.
Q 13Mnisi jakich dwóch religii noszą szaty w kolorze szafranowym, cynobrowym i ochrowym?
Buddyzmu i hinduizmu
Tradycyjnie ubrania w szafranowych barwach były zarezerwowane dla szlachetnie urodzonych i podkreślały zróżnicowanie warstw społecznych.
Q 21Ile wynosi średnia cena kilograma szafranu w krajach zachodnich?
6000 zł
Ceny hurtowe sięgają 3000 zł za kilogram, ale zapotrzebowanie jest znikome: w kuchni używa się zaledwie kilku znamion naraz.
Q 22Ile wynoszą roczne globalne straty finansowe z tytułu marnotrawienia żywności?
940 mld dolarów
Na świecie wyrzuca się około 1,3 mld ton żywności, czyli mniej więcej jedną trzecią tego, co zostaje wyprodukowane.
Q 23Który kraj w ostatnich latach rozpoczął uprawę szafranu?
Afganistan
Niewielkie uprawy istnieją też w tak odległych miejscach jak Tasmania, Nowa Zelandia, Meksyk czy Kalifornia.
Q 14Ile żywności w skali globalnej wywozi się na śmietniska?
1,3 mld ton
Sama Europa utylizuje 100 milionów ton żywności, podczas gdy setki milionów ludzi na świecie cierpią głód.
Q 15W którym kraju powstały pierwsze uprawy szafranu?
W Grecji
Dziko roślina rosła prawdopodobnie w Azji południowo-zachodniej; dziś występuje wyłącznie w uprawie.
Q 16Które dwa kraje wytwarzają łącznie około 80% światowej produkcji szafranu?
Hiszpania i Iran
Mimo prób uprawy w Austrii, Anglii, Niemczech czy Szwajcarii w środkowej i północnej Europie przetrwały tylko pojedyncze plantacje.
Q 17Ile godzin intensywnej pracy potrzeba, by wyprodukować kilogram szafranu?
40 godzin
Przez krótki okres kwitnienia zbiór staje się walką z czasem, dlatego zbieracze pracują na zmiany także nocą.
Q 18W którym roku Parlament Europejski i Rada wydały rozporządzenie z unijną definicją żywności?
2002
Definicja znalazła się w artykule 2 rozporządzenia z 28 stycznia i obejmuje także napoje, gumę do żucia oraz substancje świadomie dodawane podczas wytwarzania.
Q 19Ilu ludzi na świecie głoduje, podczas gdy Europa utylizuje 100 milionów ton żywności?
795 milionów
Ta dysproporcja jest jednym z głównych argumentów w debacie o ograniczaniu marnotrawstwa żywności w krajach rozwiniętych.
Q 20Ile wynosi całkowita światowa produkcja szafranu, licząc znamiona i formę sproszkowaną?
300 ton
Dla porównania najwyższej jakości szafranu typu „coupe” wyprodukowano w 1991 roku zaledwie 50 ton.
Q 24W jakiej temperaturze tradycyjnie suszy się świeże znamiona szafranu?
30–35 °C
Suszenie na delikatnych siatkach nad małym ogniem węglowym lub drzewnym trwa 10–12 godzin, a gotową przyprawę zamyka się w szczelnych szklanych pojemnikach.
Q 25W którym regionie tysiące zbieraczy szafranu pracuje na zmiany dzień i noc przez tydzień lub dwa?
Kaszmir
Pas upraw ciągnie się od Morza Śródziemnego właśnie po ten himalajski region, a poza nim produkcja jest znikoma.
Q 26Ile znamion szafranu mieści się w jednym kilogramie przyprawy?
od 150 do 250 tys.
Do celów medycznych używa się jednorazowo zaledwie paru gramów, więc kilogram przyprawy starcza na bardzo długo.
Q 27W którym szwajcarskim kantonie leży wioska Mund, gdzie wciąż uprawia się szafran?
Valais
Cała produkcja tej alpejskiej wioski to zaledwie kilka kilogramów przyprawy rocznie.
Q 28Jak nazywa się szafran najwyższej jakości, którego w 1991 roku wyprodukowano 50 ton?
„coupe”
Szanujący się handlarze oznaczają na opakowaniach rok zbioru, np. „2002/2003”, bo używać powinno się tylko znamion z tegorocznych zbiorów.