Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De aardappel kwam in de 16e eeuw uit Zuid-Amerika naar Europa en groeide uit van varkensvoer tot maaltijddrager. Onderweg veroorzaakte hij hongersnoden, kreeg hij een eigen schoolvakantie en werd hij zelfs speelgoed. Deze quiz gaat over de geschiedenis, de teelt en de wetenswaardigheden van de aardappel, van de eerste Europese waarnemingen tot het genoom, en over Meneer Aardappelhoofd uit Toy Story. Speel de vragen direct online of print ze uit voor een quizavond.
Alle 28 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke ziekte hielp de aardappel dankzij zijn vitamine C voorkomen op lange zeereizen?
scheurbuik
Waar de calorierijke aardappel een basisgewas werd, stegen bevolkingsdichtheid, verstedelijking en zelfs de lichaamslengte.
Q 02Welk type aardappel wordt na het koken kruimelig en is daardoor het geschiktst om te pureren?
droogkokers
Vastkokers blijven stevig, terwijl afkokers bij langer koken helemaal uit elkaar vallen.
Q 03In welke maand worden pootaardappelen bij een normale teelt in de grond gestopt?
april
De teelt duurt in totaal altijd ongeveer 5 maanden; de late teelt loopt van mei tot oktober.
Q 04Tot welke plantenfamilie behoort de aardappel?
nachtschadefamilie
De tomaat, de paprika en de tabaksplant zijn familieleden; anders dan tomaten zijn de bessen van de aardappelplant zeer giftig.
Q 05Welk bedrijf produceerde en verspreidde Mr. Potato Head in 1952 als eerste?
Hasbro
Het speelgoed werd drie jaar eerder ontworpen en bestond aanvankelijk alleen uit losse onderdelen met prikkers.
Q 06Na welke drie gewassen is de aardappel wereldwijd het belangrijkste voedselgewas?
rijst, tarwe en maïs
Per oppervlakte- en arbeidseenheid levert de aardappel meer voedingswaarde op dan die granen, wat hem geschikt maakt voor ontwikkelingslanden.
Q 07Hoeveel aardappelrassen bestaan er wereldwijd ongeveer?
4000
In België en Nederland worden daarvan ongeveer 200 rassen geteeld.
Q 08Welke primeur had Mr. Potato Head in de Verenigde Staten?
Eerste speelgoed met tv-reclame
Sinds het debuut in 1952 is het speelgoed onafgebroken in productie gebleven.
Q 09Welk neurotoxine zit in de groene plekken, spruiten en pitten van aardappelen?
solanine
Ook bloemen en stengels van de plant zijn giftig; zetmeelaardappels van bepaalde rassen zijn om dezelfde reden ongeschikt voor consumptie.
Q 10Welke acteur sprak Mr. Potato Head in alle Toy Story-films in de Engelstalige versies in?
Don Rickles
Het personage is een creatie van Pixar Animation Studios en Walt Disney Pictures binnen de Toy Story-franchise.
Q 11Welke ziekte dachten Europese boeren vroeger dat de aardappel veroorzaakte?
melaatsheid
Lang gold de aardappel daarom vooral als varkensvoer of als voedsel voor de allerarmsten.
Q 12Aan welke plantkundige in Wenen stuurde Philippe de Sivry in 1588 twee knollen en een bes?
Carolus Clusius
Kort daarna volgde een waterverfschilderij van een aardappelplant; de oudste gedrukte afbeelding is van de Engelsman John Gerard uit 1597.
Q 13Hoeveel chromosomen heeft Solanum tuberosum, de meest geteelde aardappelsoort?
48
Daarnaast bestaan vier diploïde, twee triploïde en één pentaploïde soort, die vooral in Zuid-Amerika worden geteeld.
Q 21Welk percentage amylose bevat het zetmeel van de aardappel?
21%
In 2005 kwam voor het eerst een ras in de handel dat bijna 100% amylopectine bevat.
Q 22Sinds welk jaar groeit de aardappel in Groningen?
1640
Monniken verspreidden de aardappel vanuit Spanje over Europa door hem in hun kloostertuinen te poten.
Q 23Welk toxine in aardappelen wordt door koken of verhitten omgezet in een onschadelijke stof?
fasine
Naast koolhydraten bevatten aardappels ook vitamine B6, vitamine C en vezels.
Q 24Met een variant van welk Chileens eiland kruisten de Spanjaarden aardappelen uit Ecuador?
Q 14Waarvan stammen volgens DNA-onderzoek alle oude aardappels af?
één plant uit Zuid-Peru
Later zijn voor het kruisingswerk nieuwe herkomsten verzameld en genenbankcollecties opgebouwd.
Q 15Naar welke stad ging in 1567 het oudste vermelde aardappeltransport buiten Zuid-Amerika?
Antwerpen
Het transport vertrok van het eiland Gran Canaria; de eerste Europese consumptie is zes jaar later vastgelegd in Spanje.
Q 16Hoe oud is de Chileense nederzetting met het oudste spoor van menselijk aardappelgebruik?
12.500 jaar
In het zuiden van de Amerikaanse staat Utah zijn zetmeelkorrels gevonden van tussen 10.900 en 10.100 jaar oud.
Q 17Onder welke naam stond de aardappel bij de Inca's bekend?
chunu
In juni 2008 ontstond zelfs een hoogoplopend conflict tussen Chili en Peru over de ware oorsprong van de aardappel.
Q 18Sinds welk jaar zit er een plastic aardappellichaam in de set van Meneer Aardappelhoofd?
1964
Oorspronkelijk stak je de onderdelen in een echte aardappel of een andere groente, wat klachten over rottende groenten opleverde.
Q 19In welke stad werden in 1588 in de tuin van Pitzemburg voor het eerst aardappelen geplant?
Mechelen
In 1601 schreef dezelfde plantkundige die ze plantte over de voortplanting van de aardappel door zaad.
Q 20In welke streek verschenen binnen de Nederlanden de eerste aardappelvelden?
Ieper, Diksmuide en Tielt
De echte cultivatie als voedselgewas begon eind 17e eeuw in Ierland, de Spaanse Nederlanden en de Elzas.
Chiloé
Doel was aardappelen te krijgen die beter pasten bij de seizoenen in Europa; door virusinfecties gingen rassen snel achteruit.
Q 25Welke Nederlander ontwikkelde de aardappelrassen Eigenheimer en Rode Ster?
Geert Veenhuizen
Bij rassen als Eigenheimer en Bildtstar wordt tegenwoordig relatief veel bestrijdingsmiddel gebruikt.
Q 26Wie kruiste in Nederland als een van de eersten aardappelen met elkaar?
Petrus Hondius
Uit zaad van een paarsbloeiende plant bleken ook witbloeiende planten te groeien, zodat in Europa al vroeg verschillende rassen ontstonden.
Q 27Wie noteerde in 1537 in Colombia de oudste Europese waarneming van aardappelcultuur?
Gonzalo Jiménez de Quesada
Zes jaar na het eerste transport naar Europa dateert de eerste indicatie voor Europese consumptie, in een ziekenhuis in Sevilla.
Q 28Wie sprak de stem van Meneer Aardappelhoofd in voor de Vlaamse markt?
Hubert Damen
In de films is hij speelgoed van Andy en later de echtgenoot van Mevrouw Aardappelhoofd.