Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Melk is een van de oudste voedingsmiddelen van de mens, en Nederland is al sinds de Gouden Eeuw bekend als kaasland. Maar wat weet je echt over het witte goud? Deze quiz gaat over de samenstelling van melk, de Nederlandse melkstandaardisatie, rauwe melk, lactose-intolerantie en de discussie over melk en sterke botten. Daarnaast duiken we in de wereld van kaas: van stremsel en pekelbad tot de kaasmijt en de waag van Alkmaar. Speel direct online of print de vragen uit voor je eigen quizavond.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Hoe heet de melk die door mensen zelf wordt geproduceerd?
Moedermelk
Wie het over 'melk' heeft zonder nadere aanduiding, bedoelt over het algemeen koemelk.
Q 02Welk bestanddeel hoort naast water, eiwitten, lactose en zouten tot de samenstelling van melk?
Vetten
Melk is eigenlijk een emulsie van vetdruppels in water, geproduceerd door vrouwelijke zoogdieren die net een jong hebben gebaard.
Q 03Welk broeikasgas stoten koeien in grote hoeveelheden uit?
Methaan
Het gas is een sterker broeikasgas dan kooldioxide; ook het vele krachtvoer voor de koeien weegt op het milieu.
Q 04Welk spreekwoord verwoordt de overtuiging dat iedereen dagelijks melk zou moeten drinken?
Melk is goed voor elk
Een Amerikaanse studie uit 1997 vond geen lagere kans op heupfracturen bij volwassen vrouwen die melk dronken en calcium innamen.
Q 05Welke bevolkingsgroep vormt de belangrijkste uitzondering op de wereldwijde lactose-intolerantie?
Volkeren van Europese origine
Europeanen consumeren als een van de weinige volkeren al duizenden jaren zuivelproducten; toch is bijna de helft van Zuid-Europa lactose-intolerant.
Q 06Van welk Latijnse woord stamt het Nederlandse woord 'kaas' af?
Caseus
Door stremsel en zuursel toe te voegen worden de vaste stoffen in melk gescheiden van het vocht, de wei.
Q 07Hoeveel procent vet bevat magere melk hoogstens volgens de Nederlandse standaard?
0,5 procent
Halfvolle melk zit tussen 1,5 en 1,8 procent vet; bij niet-gehomogeniseerde melk komt de room snel bovendrijven.
Q 08Wat is bij ieder Nederlands verkooppunt van rauwe melk verplicht?
Vermelding dat de melk gekookt moet worden
De NVWA pleit bovendien voor regels die voorkomen dat bezoekers van zuivelboerderijen bekertjes rauwe melk drinken.
Q 09Welke Vlaamse schrijver schreef de roman 'Kaas', over een kaashater die een kaashandel begint?
Willem Elsschot
Het boek staat vol kaas-neologismen; 'Wie heeft mijn kaas gepikt?' van Spencer Johnson gaat daarentegen over omgaan met verandering.
Q 10Tot welk vetpercentage wordt verse melk in Nederland standaard afgeroomd?
3,5%
Daardoor is 'volle melk' uit de supermarkt niet als echt vol te beschouwen: er is een vetstandaardisering op uitgevoerd.
Q 11Uit welke twee suikers bestaat lactose, elk voor de helft?
Glucose en galactose
Bij muizen bleek galactose onder meer neurodegeneratieve schade, meer stresshormonen en chronisch geheugenverlies te veroorzaken.
Q 12Waarvoor wordt buffelmelk vrijwel uitsluitend gebruikt?
Kaas
In Europa, Turkije en Rusland wordt daarnaast ook paardenmelk geproduceerd.
Q 13Welk instituut ziet een oorzakelijk verband tussen de uitstoot van stikstof en de melkveehouderij?
RIVM
Veganisten kiezen voor melkvervangers zoals amandel-, soja- en havermelk, die vaak weinig voedingswaarde en soms veel toegevoegde suiker bevatten.
Q 21In welk land wordt zelfs elandenmelk gebruikt?
Rusland
Bij rauwe koemelk hangt het percentage melkvet af van het ras, de individuele koe, de voeding en het seizoen.
Q 22Meer dan hoeveel glazen melk per dag verhoogt volgens Zweeds onderzoek uit 2014 de kans op botbreuken?
Drie
Een vergelijking van 40 landen uit 2016 koppelde zuivelconsumptie eveneens aan een verhoogde kans op een heupfractuur.
Q 23In welk jaar werd in Nederland de melkstandaardisatie ingevoerd?
1940
De standaardisatie bepaalt het minimale en maximale vetgehalte van melk die onder verschillende benamingen verkocht mag worden.
Tot welk aandeel van de melkproductie steeg halfvolle melk nadat andere bedrijven halfom navolgden?
Q 14Hoeveel gram suiker bevat een liter melk gemiddeld in de vorm van lactose?
40 gram
Het merendeel van de mensheid is lactose-intolerant; volkeren van Europese origine vormen de belangrijkste uitzondering.
Q 15Welke bacteriën kunnen volgens de NVWA in rauwe melk zitten?
Campylobacter en salmonella
Ook het Belgische FAVV raadt het drinken van rauwe melk af; begin deze eeuw zijn er diverse mensen ziek van geworden.
Q 16Waarom is rauwe melk in Nederland in principe vrijgegeven voor consumptie?
De veestapel is tbc-vrij
Boeren mogen rauwe melk verkopen omdat wordt aangenomen dat de kopers haar thuis koken, wat de bacteriën doodt.
Q 17Bij welke temperatuur vindt UHT-sterilisatie van melk ongeveer plaats?
140 °C
Gekookte melk smaakt sterk anders; de kunst is een compromis te vinden tussen houdbaarheid en smaak.
Q 18Welke dierenmelk verving vroeger borstvoeding omdat de samenstelling er sterk op lijkt?
Ezelinnenmelk
In het noorden van Scandinavië wordt ook rendiermelk gebruikt, en in Centraal-Azië en Tibet de melk van jaks.
Q 19Welk deel van de baby's heeft een koemelkallergie?
Twee tot zes procent
Bij deze allergie reageert het immuunsysteem abnormaal op koemelkeiwitten, wat eczeem veroorzaakt; op latere leeftijd verdwijnt de klacht meestal.
Q 20In welke twee kazen leeft de kaasmijt die gaten en spleten in de kaas vreet?
Mimolette en Stilton
Een andere soort kaasmijt wordt juist bewust gebruikt bij de productie van de Duitse Milbenkäse of 'mijtkaas'.
85%
Pas toen het product goedkeuring had gekregen, mocht de benaming halfvolle melk officieel worden gebruikt.
Q 25Rond welk jaar werd het woord 'melk' voor het eerst in het Middelnederlands gesignaleerd?
1253
Het Oudnederlands kende het woord mlechan; andere varianten zijn milch, mælk en mlec.
Q 26Welke Amerikaanse biochemicus stelde bij Tros Radar dat dierlijke eiwitten in melk de botten verzwakken?
T. C. Campbell
Volgens hem neutraliseert het lichaam de zuren uit melk door calcium aan de botten te onttrekken; andere onderzoeken spreken dat tegen.
Q 27Welk zuivelbedrijf introduceerde in 1968 'halfom'?
Van Grieken
Halfom was halfvolle melk met 1,5% vet, die om juridische redenen nog niet halfvolle melk genoemd mocht worden.
Q 28Hoe heet de bewerking waarbij melk in een speciale centrifuge van bacteriën en sporen wordt gezuiverd?
Bactofugen
Gewoon koken, verhitten tot de melk kookt, wordt in de zuivelfabriek over het algemeen niet toegepast.
Q 29Welk woord voor melk komt voor in het Oudnederlands?
Mlechan
Voor de voedingsmiddelenindustrie wordt meestal koemelk of geitenmelk verwerkt; schapen-, buffel- en kamelenmelk op veel kleinere schaal.
Q 30In welk besluit zijn de huidige Nederlandse regels voor de vetgehalten van melk vastgelegd?
Warenwetbesluit Zuivel
De kwaliteit van melk wisselt door het jaar heen: afhankelijk van de omstandigheden is ze iets magerder of voller.