Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Specerijen zijn aromatische plantendelen uit vooral tropische streken: bast, zaden, bloemknoppen, wortelstokken en meeldraden die eten smaak en geur geven. Eeuwenlang waren ze luxeproducten waarvoor handelsroutes tussen Europa en Azië werden aangelegd. Deze quiz gaat over het verschil tussen kruiden en specerijen, de bekendste soorten en vooral over peper: de plant, de vier kleuren, de Romeinse en middeleeuwse handel, de VOC en de vele Nederlandse uitdrukkingen met peper. Van makkelijke keukenweetjes tot vragen voor echte fijnproevers.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Uit wat voor klimaat komen specerijen volgens de gangbare omschrijving vooral?
Tropisch
Het onderscheid met kruiden is niet vastomlijnd; beide zijn plantaardige smaakmakers.
Q 02Welke specerij wordt gewonnen uit de bast van een boom?
Kaneel
Van specerijplanten worden, anders dan bij kruiden, ook bloemknoppen, meeldraden, zaden, vruchten en wortelstokken gebruikt.
Q 03Welke Portugees ontdekte de route langs Kaap de Goede Hoop waarlangs 'Portugese peper' kwam?
Vasco da Gama
De Nederlanders wilden vervolgens zelf peper gaan halen, een van de redenen voor het ontstaan van de VOC.
Q 04Voor wie waren specerijen door hun schaarste ultieme luxeproducten?
Elite van de westerse rijken
Pas met de opkomst van de zeevaart ontdekten West-Europese zeevaarders de aromatische plantdelen uit andere werelddelen zelf.
Q 05Welke plantendelen worden bij kruiden, anders dan bij specerijen, vooral gebruikt?
Bladgroen en stengels
Kruidenplanten zijn doorgaans kleine groene planten die vaker in gematigde klimaten groeien.
Q 06Waar komt het woord 'peperduur' vandaan?
Hoge peperprijs in de koloniale tijd
De prijs bleef hoog, ook toen peper al op meerdere plaatsen werd verbouwd.
Q 07Wat werd langs het netwerk van specerijenroutes tussen Europa en Azië ook uitgewisseld?
Kennis en ideeën
De routes verbonden ver van elkaar gelegen gebieden en vulden de al bekende kruiden aan met plantdelen uit warmere streken.
Q 08Wie brachten peper in de middeleeuwen naar Europa?
Arabieren
De peperhandel liep via Alexandrië en daarna jarenlang via het monopolie van de Italiaanse handelssteden.
Q 09Welk plantendeel wordt bij gember als specerij gebruikt?
Wortelstok
Geelwortel, de gele kleurstof in veel kerriemengsels, komt van precies hetzelfde plantendeel.
Q 10Welke stof zorgt voor de scherpe smaak van Spaanse peper?
Capsaïcine
Om de heetheid van zulke Capsicum-pepers te meten werd de Scovilleschaal opgesteld.
Q 11Uit welke wens van de Nederlanders is de VOC onder andere ontstaan?
Zelf peper halen
In de VOC-tijd werd het woord peper zelfs gebruikt voor specerijen in het algemeen, niet alleen voor 'echte' peper.
Q 12Welke specerij bestaat uit de meeldraden van een bloem?
Saffraan
De specerij wordt vaak gecombineerd met cayennepeper, die in tomaatgerechten een zeer pikante eigen smaak geeft.
Q 13Hoe noemden de Romeinen de specerij waar ons woord peper direct van afstamt?
Piper
De Romeinen gaven de voorkeur aan witte peper boven zwarte; zwarte was het minst duur en voor bijna alle klassen betaalbaar.
Q 21Welke stad werd in de middeleeuwen de belangrijkste doorvoerhaven voor peper?
Alexandrië
Daarna lag het monopolie tot het eind van de 15e eeuw bij Italiaanse handelssteden.
Q 22Welke Amerikaan vergaarde vanaf 1672 een enorm kapitaal met de peperhandel?
Elihu Yale
Met dat fortuin werd onder andere een beroemde universiteit gefinancierd die nog altijd zijn naam draagt.
Q 23Via welk land kwam het gebruik van peper bij de Egyptenaren en de Oude Grieken terecht?
Perzië
In de Grieks-Romeinse keuken werd ook lange peper gebruikt, die zoeter smaakt en pas in de nasmaak peperig is.
Q 14Welk plantendeel is de specerij kruidnagel?
Bloemknop
In de 17e en het begin van de 18e eeuw zat de specerij samen met kaneel en peper in koekkruiden.
Q 15Welke kleur peperkorrels is in essentie geen echte peper?
Roze
De koraalrode bessen groeien aan een Zuid-Amerikaanse heester uit de pruikenboomfamilie en worden soms groen geplukt.
Q 16Waarvoor waren oosterse specerijen in de middeleeuwse keuken zeer gewild?
Smaakstoffen en conserveringsmiddelen
Daarnaast schreef men er geneeskrachtige werkingen aan toe, wat de vraag nog verder opdreef.
Q 17Welk bestanddeel zorgt voor de scherpe smaak van zwarte peperkorrels?
Piperine
Spaanse peper dankt zijn scherpte aan een heel andere stof en komt van een heel andere plantensoort.
Q 18Wat is de wetenschappelijke naam van de peperplant?
Piper nigrum
De slingerplant kan tot 15 meter hoog worden, groeit in de schaduw en heeft veel vocht en een hoge temperatuur nodig.
Q 19Welk plantendeel is de specerij foelie?
Zaadmantel
Specerijen komen, anders dan kruiden, vaak uit tropische klimaten en ook uit bloemknoppen, zaden en wortelstokken.
Q 20Aan welke kleur peper gaven de Romeinen de voorkeur?
Witte
Peper bereikte de Romeinse wereld vanuit het teelgebied in Zuid-India, via een haven aan de Rode Zee.
Q 24Hoe hoog kan de peperplant maximaal worden?
15 meter
De slingerplant groeit in de schaduw en draagt groene bessen in trosjes van ongeveer 12 cm, zoals aalbessen.
Q 25Welke zoeter smakende peper gebruikten de Grieken en Romeinen ook in hun keuken?
Lange peper
Die variant is tegenwoordig moeilijk te verkrijgen, maar wordt in de Chinese kruidenleer nog gebruikt.
Q 26Hoe groot zijn de bessen van de peperplant ongeveer?
5 mm
Door een verschillende bewerking leveren diezelfde bessen vier soorten peperkorrels op: zwarte, witte, groene en rode.
Q 27Welke Italiaanse handelssteden hadden tot eind 15e eeuw het monopolie op de peperhandel?
Venetië, Genua, Pisa en Florence
Dat monopolie brokkelde af zodra de Portugezen de zeeroute rond Kaap de Goede Hoop hadden gevonden.
Q 28Hoe werd peper in oude Indische geschriften in het Sanskriet genoemd?
Pipali
Het Nederlandse woord stamt direct af van de naam die de Romeinen aan de specerij gaven.
Q 29Welke peper kwam in de 15e en 16e eeuw via de westkust van Afrika opnieuw naar Europa?
Maniquettepeper
Hij stond ook bekend als grein of paradijskorrel en werd in de VOC-tijd zelfs in grotere hoeveelheden gebruikt dan gewone peper.
Q 30Via welke haven aan de Rode Zee werd peper in de Romeinse wereld ingevoerd?
Berenike
Zwarte peper was destijds de goedkoopste soort en lag binnen het bereik van alle klassen behalve de armste.