Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Voedsel is meer dan wat er op je bord ligt. Het begint bij planten en algen die hun eigen voedingsstoffen maken, loopt via planteneters, vleeseters en alleseters, en eindigt bij de micro-organismen die alles weer afbreken. Deze quiz gaat over die biologie, maar ook over de mens: de vuurbeheersing, de landbouw, kunstmest, de voedingsindustrie en de instanties die over voedselveiligheid waken. Tot slot duik je in de keuken met saffraan, de kostbaarste specerij ter wereld.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Hoe noem je dieren die uitsluitend plantaardig voedsel eten?
Herbivoor
Een hele zoogdierorde bestaat uit zulke planteneters: die van de evenhoevigen, met onder meer de nijlpaarden en alle herkauwers.
Q 02Via welk proces maken landplanten en algen hun eigen organische stoffen aan?
Fotosynthese
Zulke organismen heten autotroof, Grieks voor ‘zelfvoedend’, en produceren zo hun eigen koolhydraten en eiwitten.
Q 03Welk hulpmiddel gebruikt Nederland in de voorlichting over goede en gezonde voeding?
Schijf van Vijf
Het idee is dat je iedere dag uit elk van de groepen voedingsmiddelen een keuze maakt en die in de maaltijd van die dag verwerkt.
Q 04Waarmee voeden bijen en vlinders zich naast stuifmeel vooral?
Nectar
Die voedingsbron is vloeibaar en niet-cellulair, terwijl de meeste dieren juist weefsel eten: bladeren, zaden, vruchten of vlees.
Q 05Uit welke plant wordt de specerij saffraan gewonnen?
Krokus
De wetenschappelijke naam van de plant is Crocus sativus; de arbeidsintensieve teelt maakt saffraan tot een kostbare specerij.
Q 06Wat is tegenwoordig wereldwijd het grootste voedselgerelateerde probleem?
Overgewicht en obesitas
Gerelateerde gezondheidsrisico's zijn suikerziekte, nier- en darmkanker, hart- en vaatziekten en vroegtijdig overlijden.
Q 07Welk onderscheid ontstond doordat de voedselchemie de samenstelling van voeding analyseerde?
Koolhydraten, eiwitten en vetten
Later verschoof de klemtoon naar de voedselinname: de stadia van de spijsvertering en de opname van voedingsstoffen in de bloedsomloop.
Q 08Welke bijnaam heeft saffraan vanwege de kostbare, arbeidsintensieve teelt?
Rode goud
Eén draad volstaat al om een liter kokend water in een uur diepgeel te kleuren.
Q 09Van welke wetenschap maakt de studie van voedsel en zijn effecten noodzakelijk deel uit?
Scheikunde
Dat komt doordat de spijsvertering en de stofwisseling biochemische processen zijn.
Q 10Uit welk land komt de meeste productiesaffraan?
Iran
De saffraan op de Nederlandse markt is overigens niet altijd van goede kwaliteit.
Q 11Hoe heten planteneters die vooral van vruchten leven?
Fructivoor
Zulke soorten komen vooral voor in de tropen en subtropen, waar het hele jaar fruit voorhanden is, zoals gibbons en orang-oetans.
Q 12Tijdens welke revolutie werd de mens van jager-verzamelaar een gevestigde landbouwer?
Neolithische revolutie
De grotere voedselzekerheid maakte arbeidsdeling mogelijk: ambachtslieden en ambtenaren konden zich geheel aan hun specialisme wijden.
Q 13Waarom werden voor het eerst kleurstoffen toegevoegd aan industrieel bereid voedsel?
Voor een beter uiterlijk van het product
Q 21Welke vleermuizen leven in de tropen vooral van vruchten?
Vleerhonden
Ook veel vogelsoorten voeden zich buiten het broedseizoen uitsluitend met vruchten.
Q 22Welk proces uit 1910 maakte het mogelijk atmosferische stikstof vast te leggen als ammoniak?
Haber-Boschproces
Industrieel geproduceerde ammoniak werd de onuitputtelijke grondstof voor nitraat, een belangrijk onderdeel van kunstmest.
Q 23Hoeveel bloemen zijn nodig voor een kilo gedroogde saffraan?
150.000
Dat komt overeen met een areaal van circa 2000 m² saffraanplanten; de stijlen en stempels worden handmatig geoogst.
Dat gebeurde vanuit een winstoogmerk; de voedingsindustrie veranderde de westerse voedingspatronen sterk met levensmiddelentechnologie.
Q 14Hoe heet de grote stap naar wereldwijde voedselzekerheid in de landbouw na 1945?
Groene revolutie
In de westerse wereld is er sinds de Tweede Wereldoorlog, mede door de wereldhandel, in principe sprake van volledige voedselzekerheid.
Q 15Welke instantie waakt in Nederland over de veiligheid van de voedselketen?
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
In België is dat het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen, dat ook over de gezondheid van de consument waakt.
Q 16Hoe noem je organismen die hun voedingsstoffen betrekken van andere organismen?
Heterotroof
Het woord komt uit het Grieks en betekent letterlijk ‘anders-voedend’; in een ecosysteem zijn dit de consumenten en de reducenten.
Q 17Welk voorlichtingsmodel over voeding is in Vlaanderen gebruikelijker?
De voedingsdriehoek
Ernaast staat een rode cirkel afgebeeld met daarin de producten die een mens beter kan mijden.
Q 18Welke zoogdierorde met nijlpaarden en alle herkauwers bestaat geheel uit planteneters?
Evenhoevigen
De katachtigen en de marterachtigen zijn juist vleeseters; samen horen ze bij de informele groep van de landroofdieren.
Q 19Welke micro-organismen gebruiken afgestorven organisch materiaal als voedsel?
Reducenten
Door hun afbraak komen mineralen weer beschikbaar als voedingsstoffen voor planten: een belangrijke schakel in de biogeochemische kringloop.
Q 20Wie ontwikkelde in de negentiende eeuw de kunstmest?
Justus Liebig
Dezelfde chemicus was een pionier van de voedselchemie en publiceerde het eerste moderne wetenschappelijke werk op dat gebied.
Q 24Welke instantie is op EU-niveau bevoegd voor de veiligheid van voedsel?
Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid
Tot dat werkterrein hoort ook de correcte identificatie van allergenen en andere ingrediënten waarvoor sommige consumenten intolerant zijn.
Q 25Welke landbouwtechniek introduceerden de Franken onder Karel de Grote?
Wisselbouw
Het doel was een grotere bodemvruchtbaarheid, die in de negentiende eeuw nog eens werd bevorderd door de uitvinding van kunstmest.
Q 26Bij de bereiding van welk gerecht wordt in België saffraan gebruikt?
Rijstpap
In Italië gaat saffraan in de risotto en in Spanje is het een onmisbaar ingrediënt van de paella.
Q 27Op welke voedingsleer is biologisch-dynamische landbouw gebaseerd?
Antroposofische
Uit onvrede met de bio-industrie werden sommige consumenten macrobioot, vegetariër of zelfs veganist.
Q 28Welke stof is in hoofdzaak verantwoordelijk voor de kleur van saffraan?
Crocine
Dankzij diezelfde stof is saffraan zowel een antidepressivum als een afrodisiacum en een antioxidant.
Q 29Welke primatoloog stelt dat verhit voedsel het menselijk spijsverteringsstelsel korter maakte?
Richard Wrangham
Doordat verhit eten makkelijker verteerbaar is, bleef er volgens hem meer energie over voor de ontwikkeling van de hersenen.
Q 30Welke stof bepaalt vooral het aroma van saffraan?
Safranal
De smaak wordt vooral bepaald door picrocrocine; het aroma is aangenaam en doet denken aan honing.