Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Yoghurt is melk die op een gecontroleerde manier door melkzuurbacteriën is gefermenteerd en verzuurd. Het woord komt uit het Turks, maar het product werd vermoedelijk al rond 5000 v.Chr. bij toeval ontdekt. Deze quiz vraagt naar de bereiding, van pasteuriseren tot de juiste pH, naar het verschil tussen stand- en roeryoghurt en naar de geschiedenis: van Galenus en een zieke Franse koning tot Metsjnikov en de oprichter van Danone. Ook yoghurtdranken als ayran, lassi en Yakult komen voorbij.
Alle 28 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Uit welke taal komt het woord yoghurt?
Turks
Het woord hangt samen met het bijvoeglijk naamwoord 'yoğun', dat onder meer 'dik' betekent.
Q 02Wat wordt uit Griekse yoghurt weggezeefd om hem dikker te maken?
Vocht
Bij hangop gebeurt hetzelfde, maar dan in sterkere mate: de yoghurt of karnemelk hangt in een thee- of kaasdoek.
Q 03Hoeveel vet bevat volle yoghurt minimaal?
3%
Magere yoghurt zit aan het andere uiterste en bevat minder dan een half procent vet.
Q 04Waarmee werd het Griekse zuivelproduct uit de beschrijving van Galenus vaak gecombineerd?
Honing
Griekse yoghurt wordt tegenwoordig nog vaak op precies dezelfde manier gegeten.
Q 05Wat betekent 'thermophilus' in de naam van de yoghurtbacterie Streptococcus thermophilus?
Warmtelievend
Het eerste deel van de naam verwijst naar de groeiwijze: 'strepto' betekent in een strengetje en 'coccus' bolvormig.
Q 06Welke yoghurtsoort wordt in Nederland het meest geproduceerd?
Roeryoghurt
Deze soort is makkelijker in grote hoeveelheden te maken; in veel andere landen is de stevige variant uit de verpakking veel algemener.
Q 07Op welke temperatuur wordt melk meestal gepasteuriseerd voordat er yoghurt van wordt gemaakt?
80-90 °C
Het pasteuriseren doodt ziekteverwekkers en maakt de melk door gedeeltelijke eiwit-denaturatie beter fermenteerbaar.
Q 08Welk poeder voegen producenten vaak toe om yoghurt dikker en romiger te maken?
Weipoeder
Ook melkpoeder en caseïne worden hiervoor gebruikt; in sommige landen zelfs gelatine of zetmeel, wat altijd op de ingrediëntenlijst staat.
Q 09Rond welk jaar ontstond yoghurt vermoedelijk in Mesopotamië en Centraal-Azië?
5000 v.Chr.
In die tijd begon het neolithicum en werden de eerste melkproducerende dieren gedomesticeerd; de fermentatie werd vermoedelijk bij toeval ontdekt.
Q 10Welke Franse koning werd in 1542 met yoghurt van een hardnekkige diarree genezen?
Frans I
Geen enkele Franse dokter kon de koning helpen, waarna zijn hof bondgenoten om een remedie vroeg.
Q 11Welke vorm heeft de yoghurtbacterie Lactobacillus delbrueckii ssp. bulgaricus?
Staafvormig
De naam is opgebouwd uit 'lacto' (van melk), 'bacillus' (bacterie) en 'bulgaricus' (Bulgaars).
Q 12Hoe lang blijft melk met yoghurtcultuur onder constante temperatuur staan voordat de yoghurt klaar is?
4 tot 16 uur
De precieze duur hangt af van de temperatuur; na afloop wordt het geheel afgekoeld en is de yoghurt klaar voor consumptie.
Q 13Welk vetpercentage heeft halfvolle yoghurt?
1,5 tot 1,8%
Het vetgehalte is naast de fermentatiemethode de belangrijkste manier waarop yoghurtsoorten worden onderscheiden.
Q 21Welke Ottomaanse sultan stuurde in 1542 zijn dokter naar het zieke Franse hof?
Süleyman I
De dokter gaf de koning yoghurt te eten, en dat bleek voldoende om hem te genezen.
Q 22In welk jaar werd de spelling 'yoghurt' voor het eerst in de huidige vorm gebruikt?
1908
De spelling yaourt werd al in 1757 gebruikt en yogourt in 1774.
Q 23Hoe lang duurt de fermentatie van yoghurt bij de lage temperatuur van 31-32 °C?
10 tot 16 uur
Bij deze langzame methode is het entgehalte van de bacteriën lager en blijft de yoghurt na het roeren toch stevig.
Van welk materiaal was de isolerende stolp van vroege yoghurtmakers onder meer gemaakt?
Q 14Welke Romein schreef over 'barbaarse naties' die melk tot een aangenaam zure substantie verdikten?
Plinius de Oudere
Deze schrijver leefde van 23 tot 79 na Christus; de geschriften worden aan hem toegeschreven.
Q 15Waarin werden de vroegste yoghurtsoorten waarschijnlijk spontaan gefermenteerd?
Zakken van geitenhuiden
Wilde bacteriën deden het werk; de oorsprong van gefermenteerde melkproducten is nooit precies achterhaald.
Q 16Tussen welke pH-waarden ligt yoghurt, waardoor andere bacteriën geen kans krijgen?
3,7 en 4,5
Door die zuurgraad krijgen schimmels en gisten nauwelijks kans, zodat yoghurt in de koelkast relatief lang houdbaar is.
Q 17Op welke temperatuur wordt standyoghurt bereid?
45 °C
Standyoghurt wordt in de uiteindelijke verpakking gemaakt en is dankzij een hoog entgehalte in 4 tot 6 uur klaar.
Q 18Wat gebeurt er met de melk voordat er Bulgaarse yoghurt van wordt gemaakt?
Ingedikt
Van de bewerkte melk wordt vervolgens standyoghurt gemaakt, met een stevige structuur die door roeren makkelijk beschadigt.
Q 19Vanaf welk decennium verschenen elektrische yoghurtmakers met een thermostaat?
Jaren 1970
Zelf yoghurt maken werd bij het grote publiek nooit echt populair; kant-en-klare yoghurt uit de winkel wel.
Q 20Hoe heette het mogelijk yoghurtachtige zuivelproduct dat in het oude Griekenland werd gegeten?
Oxygala
De Grieks-Romeinse arts Claudius Galenus beschreef het product in de 2e eeuw na Christus.
Bakeliet
Zulke apparaten hadden een blad met dubbele bodem en hielden de potjes met opgewarmde melk en fermenten op temperatuur.
Q 25Welke slijmachtige verbindingen ontstaan als yoghurt bij een lage temperatuur fermenteert?
Polysachariden
Dankzij die verbindingen houdt de yoghurt na het roeren een gladde structuur en blijft hij stevig.
Q 26In welke eeuw werden de boeken met de eerste duidelijke beschrijving van yoghurt geschreven?
11de eeuw
Beide werken noemen het woord 'yoghurt' en het gebruik ervan door nomadische Turkse volkeren in Centraal-Azië.
Q 27Welk enzym mag niet aanwezig zijn in magere yoghurt die van taptemelk is gemaakt?
Fosfatase
Magere yoghurt bevat minder dan 0,5% vet en wordt daarom van afgeroomde taptemelk gemaakt.
Q 28Wie schreef Dīwān Lughāt al-Turk, een van de boeken die yoghurt voor het eerst duidelijk beschrijven?
Mahmud al-Kashgari
Het andere vroege boek is Kutadgu Bilig; beide werken stammen uit dezelfde eeuw.